Јавни претпријатија: Од најголеми работодавачи и загубари до ЈП без вработени но со директори
„Национални шуми“, МЖ “Инфраструктура“, МРТ, ЈСП, “Водовод и канализација“ – Скопје. Ова се дел од јавните претпријатија и државни фирми кои се вбројуваат во групата и на “најголеми “ работодавачи, вработувајќи по над 500 луѓе, пишува Порталб. Јавните претпријатија се во “рангот“ на Советот на јавни обвинители – со најголем број на вработени на возраст повисока од 54 години.
“Крвна слика“ на ЈП менаџирани од државата и од општините
Вкупно 159 Јавни претпријатија има на ниво на државата а од нив најголем дел или 116 се јавни претпријатија за комунални услуги, 17 се транспортни, 8 се од секторот земјоделство и шумарство, 2 јавни претпријатија се од дејноста информирање а 1 од дејноста информатичко општество. Група од 15 јавни претпријатија се од други сектори – спорт, урбанистичко планирање, енергија, третман на бездомни животни.
“Во јавните претпријатија има вработено вкупно 16.415 лица“ – покажуваат податоците за вработени во јавниот сектор.
Јавните претпријатија, и на локално и на централно ниво, се најголеми работодавачи, не ретко етикетирани како згрижувачки на партиски кадар, Во групата Јавни претпријатија и државни фирми со повеќе од 500 вработени спаѓаат МРТ, Национални шуми, Јавно претпријатие за железничка инфраструктура – Железници на РСМ и други) и јавни претпријатија на Градот Скопје (ЈСП, Комунална хигиена, Водовод и канализација и други).
Конкретно, ЈП Национални шуми пријавиле 1 518 вработени, ЈП Водовод и канализација – Скопје 1 050 вработени, ЈСП Скопје 1 022 вработени, ЈП Комунална хигиена имале 978 вработени а ЈП МЖ Инфраструктура имале 721 вработен.
Токму и оваа група на јавни претпријатија генерираат и најголеми загуби.
Според податоците од Министерството за финансии, на крајот од 2025 та МЖ Железница – инфраструктура со долг од 80 400 000 евра е најзадолжена фирма на ниво на државата, ЈП МРТ пријавило неплатен долг во износ од 5 410 000 евра, следуваат комуналните претпријатија: ЈП Водовод и канализација – Скопје со долг од 18 300 000 евра, ЈСП со 10 000 000 евра, ЈП Комунална Хигиена – Скопје со доспеани а неплатени обврски од 5 766 200 евра а Национални шуми на крајот од 2025 та пријавиле долг од 250 000 евра.
Јавните претпријатија важат и за водечки не само според долговите туку и според возраста на вработените. Тие се на второ место со најголем број на вработени со над 56 години, веднаш зад Советот на јавни обвинители. Конкретно, дури една третина или 33,04% од вработените во ЈП се на возраст од 56 до 64 години, 34,57% се на возраст од 46 до 55 години, 21,62% се на возраст од 36,45% а само 10,5% се на возраст од 18 до 35 години.
Имаат директори, а немаат вработени …
Од друга страна во државата постојат околу 10 на јавни комунални претпријатија кои имаа само по еден вработен како што се на пример ЈП за комунални дејности Октиси с.Октиси – Струга, ЈКП за водовод и канализација ПЕНДА Липково, ЈКП Водовод Арачиново, ЈП за јавен превоз Тетово – транспорт и други. Во дел од овие ЈП вработениот е директорот. Таков е случајот со ЈКП за водовод и канализација ПЕНДА Липково, ЈП за снабдување со вода за пиење Водовод Делогожда с.Делогожда Струга, ЈП за комунални дејности Октиси с.Октиси Струга, ЈП Кале Центар Жупа, ЈКП Доминг – Македонска Каменица и ЈП за комунално-производни и услужни работи Кале ПО Батец – Виница.
Според бројот на вработени во општинските јавни претпријатија, ЈКП Тетово има 92 вработени, ЈП Градски паркинг е со 70 а ЈКП Шари Тетово 62 вработени. Во Гостивар пак , во ЈП Комуналец – Гостивар на крајот од 2024 та имало 98 вработени а ЈП Градски паркинг и зеленило биле со само 4 вработени.
Според податоците од Агенцијата за администрација, најголем дел од јавните претпријатија или 143 се основани и менаџирани од Општините и Град Скопје, 13 ЈП се формирани од Владата, а 3 од Собранието.
