Книжевноста на исламските општества ја прифаќала хомоеротската љубов сè до 19 век. Што се случило потоа?

Со векови, литературата од исламските региони, особено Иран, ја славела машката хомоеротска љубов како симбол на убавина, мистицизам и духовен копнеж. Овие ставови биле особено изразени за време на исламското златно доба, од средината на 8-миот до средината на 13-тиот век.

Но, оваа книжевна традиција постепено исчезнала кон крајот на 19-ти и почетокот на 20-ти век, под влијание на западните вредности и колонизацијата.

Исламски закон и поетска лиценца

Ставовите кон хомосексуалноста во раните исламски општества биле сложени. Од теолошка перспектива, хомосексуалноста почнала да се гледа со неодобрување од 7-ми век, кога според Исламот, Куранот му се открил на исламскиот пророк Мухамед.

Сепак, различните религиозни ставови и толкувања дозволувале дискреција. Средновековните исламски општества од повисоката класа честопати прифаќале или толерирале хомосексуални врски. Класичната литература од Египет, Турција, Иран и Сирија сугерира дека забраната на хомосексуалност честопати подразбирала благи мерки.

Дури и во случаи кога исламскиот закон ја осудувал хомосексуалноста, правниците дозволувале поетски изрази на машко-машка љубов, нагласувајќи ја фиктивната природа на стиховите. Хомоеротската поезија ѝ дозволувало на книжевната имагинација да цвета во рамките на моралните граници.

Класичната арапска, турска и персиска литература од тоа време се одликувала со хомоеротска поезија што опевала сензуална љубов меѓу мажи. Оваа традиција ја одржувале поети како што се Абу Нувас, персиските мајстори Саади, Хафиз и Руми, и турските поети Баки и Недим – кои ја слават убавината и привлечноста на саканите мажи.

Во персиската поезија, машките заменки можеле да се користат за да се опишат и машките и женските сакани. Оваа лингвистичка двосмисленост дополнително го легитимирала литературниот хомоеротизам.

Форма на мистична желба

Во суфизмот – форма на мистично исламско верување и практика што се појавила за време на исламското златно доба – темите за машко-машка љубов често се толкувале како процес на духовна трансформација. Како што покажува професорот по историја и религиозни студии Шахзад Башир, суфиските наративи го прикажуваат машкото тело како примарен канал на божествената убавина.

Религиозниот авторитет во суфизмот се пренесува преку физичка блискост помеѓу духовен водач, или шеик (Пир Муршид), и неговиот ученик (Мурид).

Односот шеик/ученик ја воспостави парадигмата љубовник-љубен, фундаментална за суфиската педагогија, каде што учениците им пристапуваа на своите водичи со истиот копнеж, предавање и екстатична ранливост што се наоѓаат во персиската љубовна поезија.

Литературата сугерира дека суфиските заедници се развиле околу форма на хомоеротска наклонетост, користејќи ја убавината и желбата како метафори за пристап до скриената реалност.

Така, светиот учител станал огледало на божественото зрачење, а копнежот на ученикот го означувал воздигнувањето на душата. Во оваа рамка, отелотворената машка љубов станала средство преродба во рамките на суфискиот пат.

Легендарната љубов помеѓу султанот Махмуд од Газни и неговиот машки роб Ајаз го илустрира токму ова. Преплавен од убавината на голиот Ајаз во бања, султанот Махмуд признава:

Кога го видов само твоето лице, не знаев ништо за твоите екстремитети. Сега ги гледам сите, а мојата душа гори со сто огнови. Не знам кој екстремитет да го сакам повеќе.

Во други приказни, Ајаз доброволно се нуди да умре од рацете на Махмуд. Ова симболизира духовна трансформација преку уништување на егото.

Врската меѓу Руми и Шемс Табризи, двајцата персиски суфисти од 13 век, е уште еден пример за машко-машка мистична љубов.

Според еден исказ од нивните ученици, двојката повторно се обединила по долг период на духовна трансформација, се прегрнале, а потоа паднале пред нозете на другиот.

Поезијата на Руми ја замаглува духовната посветеност и еротската привлечност, додека Шемс ја оспорува идејата за идеализирана чистота:

Зошто да се огледуваме во одразот на месечината во сад со вода, кога може да се погледне истата на небото?

Хомоеротските теми биле толку чести во класичната персиска поезија што иранските критичари тврделе дека персиската лирска литература е во суштина хомосексуална литература.

Подемот на западните вредности

До крајот на 19 век, пишувањето поезија за машката убавина и желба станала табу, не толку поради религиозни забрани, туку поради западните влијанија.

Британските и француските колонијални сили увезоа викторијански морал, хетеронормативност и закони против содомија во земји како Иран, Турција и Египет. Под нивно влијание, хомоеротските традиции во персиската литература биле стигматизирани.

Колонијализмот го засилил ова поместување, претставувајќи го хомоеротизмот како „неприроден“. Ова било дополнително засилено со строгата администрација на исламските закони, како и со националистичките и моралистичките агенди.

Влијателни публикации како што е „Мола Насредин“ (објавена од 1906 до 1933 година) вовеле западни норми и се потсмевале на истополовата страст, мешајќи ја со педофилија.

Иранските националистички модернизатори предводеа кампањи за чистење на хомоеротските текстови, претставувајќи ги како реликвии од „предмодерното“ минато. Дури и класичните поети како Саади и Хафез биле преформулирани или цензурирани во иранските литературни истории од 1935 година па наваму, а цензурата ја избриша машката љубов од литературната меморија.

Извор: theconversation.com

Превод: Мила Макаровска