Македонското еколошко друштво и ЕВН со проект – Безбедни жици за ретките птици
Во Македонија се планира изолација на околу 3.000 електрични столбови и поставување околу 1.000 рефлектирачки уреди, познати како дивертери, на надземни далекуводи. Тие треба да ја направат мрежата повидлива за птиците и да го намалат ризикот од судири, особено во подрачјата каде што се движат, гнездат или презимуваат загрозени видови.
Фокусот е на царскиот орел и египетскиот мршојадец, два вида што се сметаат за приоритетни за заштита во Европа. Тие се ранливи на електричната инфраструктура бидејќи често ги користат столбовите како места за одмор, набљудување или полетување. Кај одредени типови столбови, допирот со проводници или со незащитени делови од конструкцијата може да предизвика струен удар, а во лет судирите со жици остануваат дополнителен ризик.
Во земјава активностите ќе бидат насочени кон четири региони: Овче Поле, Градско, Демир Капија и Тиквеш. Тоа се простори што се важни за размножување, миграција и презимување на царскиот орел и египетскиот мршојадец, но и за други птици што ја користат истата рута. Според Македонското еколошко друштво, изолацијата и визуелното обележување на мрежата треба да ја намалат смртноста од струен удар за 70 до 90 проценти, а судирите со далекуводи за 50 до 70 проценти.
Проектот има и поширока енергетска логика. Безбедната мрежа не значи само заштита на птиците, туку и помалку дефекти, помалку испади и поголема сигурност во снабдувањето. Во LIFE-документацијата се наведува дека намалувањето на смртноста кај птиците од електрична инфраструктура може истовремено да ги намали економските загуби и да ја подобри стабилноста на мрежата.
Ова не е прв обид за заштита на птиците преку интервенции во електричната инфраструктура. Досега, преку заеднички иницијативи, биле надградени 220 индивидуални столбови, изолирани 15 километри мрежа и поставени платформи за гнездење на белиот штрк, како и куќарки за модровраната. Новиот проект го проширува тој пристап на многу поголем простор и го поврзува со меѓународна соработка во регионот.
Во Бугарија, според партнерите од проектот, се планира изолација на 8.700 столбови и поставување 1.500 дивертери, додека активностите ќе опфатат 14 Натура 2000 подрачја и важни зони за царскиот орел и египетскиот мршојадец. Во Македонија и Турција проектот се насочува кон 48 важни подрачја за птици и биодиверзитет, што ја покажува регионалната природа на проблемот.
Царскиот орел е еден од симболичните видови на отворените предели и земјоделските рамници, додека египетскиот мршојадец е најмалиот мршојадец во Европа и е препознатлив по белото перје и жолтото лице. Нивната заштита не се однесува само на две птици, туку на цели екосистеми во кои електричната инфраструктура, земјоделството, миграцијата и климатските промени се преклопуваат на ист терен.
Програмата LIFE е главниот инструмент на Европската Унија за финансирање проекти за животна средина и климатски активности. Во овој случај, парите се насочуваат кон практична интервенција на терен: изолација, обележување, следење на ризични точки и намалување на смртноста кај птиците што ја делат истата мрежа со луѓето.
Проектот треба да трае од јули 2026 до јули 2030 година. Во тој период, дел од најризичните делови од мрежата во земјава треба да бидат приспособени така што енергетската инфраструктура ќе остане функционална, но со помал ризик за птиците што минуваат, гнездат или презимуваат во тие подрачја.
