Три сценарија за крај на војната во Иран: исцрпување, „лажна победа“ или договор
Војната меѓу САД, Израел и Иран влезе во фаза во која дипломатските канали се речиси исцрпени, а ескалацијата станува главна алатка на сите страни. Анализите на меѓународните медиуми посочуваат дека конфликтот би можел да заврши во три основни сценарија – секое со сериозни глобални последици.
Во меѓувреме, цената на војната веќе е висока: милијарди долари воени трошоци, илјадници жртви и раст на цените на енергенсите, со реален ризик за глобална економска криза.
Првото сценарио е долготрајна и исцрпувачка војна, која би завршила со капитулација на Иран. Ова подразбира продолжени воздушни и можни копнени операции, економско уништување и постепено слабеење на иранската држава. Според дел од аналитичарите, Израел веќе ги остварува своите воени цели, особено со ударите врз клучни инфраструктури и безбедносни структури. Сепак, ваквиот исход носи ризик од регионална експлозија – напади врз нафтени постројки, затворање на Ормутскиот теснец и директно вклучување на повеќе држави.
Второто сценарио е политички, а не воен крај – еднострано прогласување победа од страна на САД. Во оваа варијанта, администрацијата на Доналд Трамп би можела да оцени дека целите се постигнати (ослабен нуклеарен и воен капацитет на Иран) и да се повлече од конфликтот. Тоа би значело „контролирано излегување“ без целосно решавање на кризата. Но, ваквиот исход остава отворени прашања – особено околу нуклеарните капацитети на Иран и стабилноста на регионот, што може да доведе до нови конфликти во иднина.
Третото сценарио е договор и деескалација. Тој може да биде или сеопфатен регионален договор или постепен процес на намалување на тензиите. Во игра се идеи за нов безбедносен рамковен договор на Блискиот Исток, кој би вклучувал гаранции за ненапаѓање и нуклеарна транспарентност. Сепак, проблемот е што довербата меѓу страните е речиси целосно уништена, а поделбите меѓу регионалните актери – особено во Заливот – дополнително ја комплицираат ситуацијата.
Дополнителен фактор е и непредвидливоста на самиот конфликт. Иран веќе покажа дека ќе одговара асиметрично – со напади врз енергетска инфраструктура и поморски рути, додека САД и Израел ја задржуваат технолошката и воздушната супериорност. Оваа комбинација создава ризик од неконтролирана ескалација.
Во вакви услови, ниту едно сценарио не нуди брз и стабилен крај. Наместо тоа, светот се соочува со долгорочна нестабилност, во која исходот ќе зависи од политичките одлуки, но и од способноста на страните да избегнат целосен регионален колапс.
Извор: skopje1.mk
