Културата во кафез

… Немаме шанси со културата, ви велам, немаме шанси. Желни копнееме по неа, ноќе ја сонуваме, ја бараме крај себе штом ќе се разбудиме. А таа, ако нѐ задоволила барем за миг, навидум нѐ исполнила, веќе сега е некаде далеку и предавнички подмирува други што копнеат по неа, за нас туѓинци, можеби дури и душмани…

Вака некако полскиот автор Анджеј Стасјук ја опишува културата во својот есеј „Во кафезот на културата“, посветен на книгата „Дневникот на нилскиот коњ“ (2020) од полскиот писател Кшиштоф Варга.

Се разбира дека текстот е главно наменет за Полска и за полската култура. И воопшто не е благонаклон кон неа, кон полската книжевност, полскиот филм, полскиот театар, полското сѐ… „Јалова земја. Никаков гром, само цивкање.“ И се разбира дека слободно можете да го префрлите текстот на македонска почва и да сфатите дека станува збор за нас.

„Олеснување носат само странските култури. Главно, се разбира, преку Нетфликс“, вели авторот на едно место. Сепак, основната специфика што ја разликува овдешната од полската култура е фактот дека ваков текст кај нас не можете да прочитате. Едноставно, не е можен, ниту, пак, има каде да се објави.

Деновиве, поточно на 29 октомври, се одбележа Денот на „Нова Македонија“. На овој ден, во 1944 година, во Горно Врановци излезе првиот број на овој весник. „Нова Македонија“, да потсетиме, не беше само информативно гласило, туку многу повеќе медиум за ширење на културата и писменоста во девастираната земја.

И токму на овој ден, низ годините, беа прогласувани наградите на традиционалниот конкурс за краток расказ што со децении го организираше токму „Нова Македонија“. Низ овој конкурс помина буквално целата македонска книжевна плејада. Голем дел од наградените раскази и денес се сметаат за антологиски и ненадминати во македонската раскажувачка традиција.

Годинава не беа прогласени наградените раскази. Ниту, пак, ќе бидат врачени наградите. Конкурсот, едноставно, не беше распишан! Тешко и напорно се создава традиција, а лесно и бесцелно се уништува.

Целата колумна на „Призма“ на следниот линк.