Иран: Живот во неизвесност помеѓу војната и прекинот на огнот

Дојче Веле

Од прогласувањето на прекинот на огнот меѓу Иран, САД и Израел, на Иранците постојано им се кажува дека војната е завршена. Но, во исто време, нападите, заканите и дипломатските преговори продолжуваат.

Иранските власти еден ден зборуваат за преговори, напредок, па дури и за ублажување на санкциите, само за следниот да предупредат за одмазда, понатамошни напади и закани за критичната инфраструктура на Иран.

Тоа постојано осцилирање помеѓу војната и дипломатијата ги остава многу луѓе во Иран помеѓу надежта и стравот.

За многумина, оваа неизвесност стана психолошки поштетна од самата војна. Проблемот повеќе не е само стравот од насилство, туку и неможноста да се замисли стабилна иднина.

Општество неспособно за планирање

Една адвокатка од Техеран, која побара да остане анонимна, за ДВ изјави дека најтешкиот дел од сегашната ситуација е што не знаете кога ќе заврши кризата.

„Најважната карактеристика на овој момент е што крајот на војната е непознат. Кога не можете да планирате како да ги поднесете тешкотиите, тоа ви врши огромен притисок.“

Таа, исто така, вели дека повеќе нема мотивација да работи или да започне нешто ново. Тешко е дури и слободно да зборува во општеството. Во градот каде што пораснала, вели таа, сега се чувствува отуѓена од некои од луѓето околу неа.

Тоа чувство на парализа се чини дека е многу повеќе од индивидуална фрустрација. Влијае на основните одлуки за работата, семејството и иднината.

Во комбинација со економската нестабилност и постојаниот страв дека насилството може да се врати во секој момент, резултатот е пошироко расположение на замор и социјална стагнација.

„Ние сме целосно безнадежни“, изјави еден жител на Исфахан за Дојче Веле.

„Оваа нестабилност помеѓу мирот и војната ја претвори нашата ментална состојба во еден вид игра. Немаме јасни перспективи за иднината, ниту за нашата психолошка, па дури и финансиска сигурност.“

Човекот, исто така, вели дека целото негово искуство е доведено во прашање, а довербата во која било страна од војната, или во можноста за некаков траен договор, во голема мера се распаднала.

Генерација која не знаела што е војна

Сегашната неизвесност може особено да им наштети на помладите Иранци. Многу од нив немаат директно сеќавање на војната меѓу Иран и Ирак од 1980-88 година, или на живеење под продолжена воена закана. За нив, ова е прво искуство на живеење во сенка на отворен регионален конфликт.

Медицинска сестра во западен Иран, која исто така сакаше да остане анонимна, изјави за ДВ дека кога општеството влегува во оваа ситуација, довербата во иднината слабее и луѓето почнуваат да ги одложуваат долгорочните одлуки.

„Луѓето почнуваат да живеат како единствената цел да е само да преживеат денес“, вели таа.

За генерација без директно искуство со долготрајна војна, додава таа, ситуацијата е уште подезориентирана – не нужно затоа што можеби се послаби, туку затоа што немаат ментален модел за тоа како да се живее низ таков период.

Она што многу луѓе го доживуваат сега е помалку страв од војна во потесна смисла и поголема исцрпеност поради неизвесност, објаснува медицинската сестра.

Промената, вели таа, е видлива во болниците и клиниките, каде што пациентите се сè повеќе незадоволни луѓе и лесно се провоцираат. Дури и кога услугите се добри, многумина остануваат вознемирени. Според неа, тој гнев е неразделен од пошироката општествена клима.

Гнев, очај и емоционална исцрпеност

Саид Пајванди, професор на Универзитетот во Лорена во Франција, за Дојче Веле изјави дека достапните податоци и теренските истражувања укажуваат на две преклопувачки тенденции во Иран денеска: широко распространет очај за иднината и интензивен гнев поради неспособноста на владата да се справи со обичниот живот и ефикасно да владее.

Повикувајќи се на резултатите од анкетата спроведена од иранското Министерство за внатрешни работи во мај 2026 година, тој посочува дека е откриено дека околу 60 проценти од населението се чувствува безнадежно во врска со иднината. Тој, исто така, ги цитира резултатите од неодамнешната анкета објавена од IranWire, во која гнев покажуваат 64 проценти од испитаниците, очај околу 50 проценти, депресија 48 проценти и страв и вознемиреност околу 45 проценти од испитаниците.

Според Паиванди, бројките покажуваат јасно влошување во споредба со последната достапна анкета пред масовните антивладини протести и репресии претходно оваа година.

Тој верува дека гневот, депресијата и вознемиреноста се зголемиле за приближно 10 до 12 процентни поени. Ова укажува дека државната репресија, проследена со нападот на САД и Израел, оставила сериозен белег врз начинот на кој луѓето во Иран го перцепираат животот, политиката и иднината.

Паиванди, исто така, вели дека податоците покажуваат уште еден впечатлив тренд: Околу една третина од Иранците сега изразуваат желба да емигрираат, а тој број расте кај помладите и пообразованите групи.

Евентуален договор веројатно нема да ја реши внатрешната криза

Во овој контекст, експертите тврдат дека сегашната психолошка криза во Иран се протега надвор од прекинот на огнот, дипломатијата и воената ескалација.

Иако надворешниот конфликт е важен, тој го сруши општеството кое е веќе исцрпено од висока инфлација, репресија, недоверба и чувството дека неговите можности се блокирани.

Она што го прави сегашниот момент особено тежок е тоа што ниту една страна не им понудила на луѓето јасен и веродостоен хоризонт.

Наместо тоа, тие се соочуваат со спротивставени пораки секој ден, правејќи ја неизвесноста факт од нивниот секојдневен живот.

И колку подолго трае таа неизвесност, толку е потешко да се врати довербата. Или да се одржи енергијата што им е потребна на луѓето за да замислат каква било иднина.