Руски Нобеловец за војната во Украина: „Никогаш нема да има победа“

Владимир Путин повеќе не може да прогласи победа во Украина, вели Нобеловецот Дмитриј Муратов. Во интервју за Би-Би-Си, поранешниот главен уредник на „Новаја Газета“ опишува како неговиот весник, некогаш симбол на независното новинарство во Русија, е практично уништен. Ходниците на московската канцеларија сега се тивки и празни. „Весникот го нема“, вели Муратов, чиј весник беше затворен откако Кремљ ги национализираше неговите печатници и му ја одзеде лиценцата, објавува Би-Би-Си.

Судир со слободата на говорот

Дмитриј Муратов е коосновач на „Новаја Газета“, весник кој повеќе од 30 години разоткрива злоупотреби на човековите права и корупција во Русија. За неговите напори да ја заштити слободата на изразување, тој беше награден со Нобелова награда за мир за 2021 година. Нобеловиот комитет во тоа време потсети дека шестмина од новинарите на весникот биле убиени, вклучувајќи ја и Ана Политковскаја, која пишуваше за војната во Чеченија.

Сепак, признанието за храбро известување не го заштити весникот. „Путин издаде декрет и печатарските машини беа национализирани. Нашата дозвола за работа беше одземена“, објаснува Муратов. „Новаја газета“ сè уште постои онлајн, но властите го блокираа пристапот до страницата, па затоа во Русија може да се пристапи само со помош на VPN.

Судбината на весникот одразува пошироко ограничување на слободата на говорот што се забрза во Русија по почетокот на инвазијата на Украина во 2022 година. „Повеќето од оние што го обликуваат јавното мислење се прогласени за странски агенти, екстремисти или терористи. Зборуваме за стотици луѓе“, вели Муратов.

„Според конзервативните проценки, најмалку 1.500 луѓе биле во затвор од почетокот на специјалната воена операција затоа што се спротивставувале на државната политика. Ова е три пати повеќе отколку во најлошите денови на КГБ во СССР“, додаде Муратов.

„Не може да има победа“

Иако Владимир Путин продолжува да најавува руска победа во конфликтот што се претвори во најкрвавиот во Европа од Втората светска војна, Муратов верува дека тоа е невозможно. „Никогаш нема да има победа. Она што се случува речиси пет години, без разлика како ќе заврши, повеќе не може да се смета за победа“, тврди тој.

Стравот како основа на моќта

Кога ја објави инвазијата во февруари 2022 година, Путин зборуваше за „обезбедување на безбедноста на Русија“. Муратов поставува реторичко прашање: „Кажете ми, дали безбедноста е зголемена? Со украински беспилотни летала што напаѓаат магацини, со криза со гориво, прекини на мобилен интернет, политички затвореници? Дали безбедноста е поголема или не?“

И покрај анкетите што покажуваат дека популарноста на Путин опаѓа, Муратов верува дека рускиот претседател цврсто ја држи власта. „Не верувам во приказни за поделба меѓу елитите или тајни заговори. Земјата ја води Владимир Путин. Тие се плашат од него“, вели Муратов. „Овој страв е поткрепен на секој начин од неговата главна база – Федералната служба за безбедност (ФСБ)“. Иако е критичен кон сопствената влада, Муратов нема илузии ниту за Западот.

„Путин многу добро ја знае вистинската вредност на европските лидери. Од една страна, тие му зборуваат за човекови права, а тој се смее гласно затоа што со другата рака потпишуваат договори со Русија за трговија со нафта, гас и дијаманти. Кога му зборуваат за европски вредности, тој навистина се смее гласно. Тој ја знае вистинската вредност на луѓето што му ги проповедале овие вредности.“

Лица зад решетки

Во Русија, Муратов е етикетиран како странски агент, етикета што се користи за казнување на критичарите на Кремљ и ограничување на нивните права. Сепак, новинарот не сака да зборува за притисоците под кои е, претпочитајќи да ја истакне судбината на своите сонародници во затвор. „Она што најмногу ме загрижува во моментов е што никој во светот не е заинтересиран за политичките затвореници кои беа првите што проговорија против грабањето на земјиштето во соседството“, вели Муратов.

Потоа вади папка со фотографии од затвореници. На една од нив се прикажани новинарите Антонина Фаворскаја, Константин Габов, Сергеј Карелин и Артјом Кригер, осудени по обвинение за екстремизам и врски со организацијата на Алексеј Навални. Исто така, има фотографија од Алексеј Горинов, градски советник затворен за „ширење лажни информации“ за војската откако се спротивставил на војната.

„А еве го прекрасниот пијанист, Павел Кушнир, извонреден изведувач на Рахманинов и Шуберт“, продолжува Муратов. Музичарот бил уапсен откако биле објавени антивоените видеа. Муратов покажува друга фотографија и вели: „А ова е тој во ковчег“. Павел Кушнир починал во притворен центар за време на штрајк со глад. Имал 39 години.

Серијата приказни живописно ги илустрира ризиците со кои се соочуваат критичарите на властите. На прашањето дали неговата титула за Нобелова награда му дава заштита, Муратов одговара: „Тоа не е прашање за мене. Секогаш кога имате можност, прашајте ги властите“. Тој се сеќава дека во април, полицијата спроведе 13-часовен претрес на канцелариите на Новаја Газета, а извршниот уредник Олег Ролдугин сега е во домашен притвор.

Сепак, и покрај мрачната слика за животот во Русија, Муратов наоѓа причини за надеж. „Живееме во време на тишина. Но, толку многу луѓе го поддржуваат она што го правиме. На улиците на Москва, моите колеги и јас слушаме само зборови на благодарност. Тие се кажуваат со шепот. Но, она што луѓето го мислат е многу важно“, заклучува Муратов. (nezavisen.mk)