Македонскиот филм во 2025: година на видливост, зрелост и нова самодоверба
Во 2025 година македонската кинематографија имаше исклучителен успех. Македонските филмови истовремено присуствуваа на најголемите светски фестивали, зголемена беше домашната продукција и се случи институционална стабилизација што долго ѝ недостасуваше на филмската сцена. По години на фрагментирани резултати и индивидуални пробиви, 2025 донесе поширока слика – македонскиот филм како систем што функционира, комуницира со светот и планира континуитет.
Фестивалска година каква што одамна немало
Во изминатите месеци, македонските филмови беа присутни на фестивали од највисок ранг: Венеција, Санденс, Торонто, Сараево и Лондон. Тоа не беше изолиран успех на еден автор или еден филм, туку резултат на повеќе различни авторски гласови и формати – играни, документарни и краткометражни остварувања.
Филмот „Силјан“ на Тамара Котевска се издвојува како еден од најзначајните културни настани за Македонија во 2025. Со светска премиера на 82. Венециски филмски фестивал и прикажување во официјалната програма на Торонто, филмот ја доби наградата „Cinema and Arts Award“ на Венециското биенале. Македонскиот кандидат за Оскар кој имаше и повеќе од успешна промоција во САД беше откупен од страна на светските дистрибутивни права од Dogwoof и National Geographic, и тоа го позиционира „Силјан“ како еден од ретките македонски филмови со сериозен глобален дистрибуциски потенцијал.
Паралелно со тоа, „DJ Ahmet“ на Георги Унковски ја потврди енергијата на младата македонска генерација. Филмот освои Audience Award и специјална жири-награда на Санденс 2025, а потоа и три награди на Сараевскиот филмски фестивал, вклучително и наградата на публиката. Со тоа, „DJ Ahmet“ стана еден од најнаградуваните македонски играни филмови во поновата историја.
Континуитет на авторите и жанровска разновидност
„Мајка“ на Теона Стругар Митевска, со премиера во селекцијата „Хоризонти“ во Венеција и учество на BFI London Film Festival, ја зацврсти позицијата на Митевска како една од најрелевантните авторки од регионот. Филмот беше продаден за кино-дистрибуција во над 15 европски земји уште пред фестивалската премиера – редок успех за македонска продукција.
Документарниот сегмент продолжи да биде силна страна на македонскиот филм. „Планината не оди никаде“ на Петра Селишкар ја освои наградата за најдобар социо-еколошки филм во Гвадалахара, „Ветената земја“ на Ќендрим Ријани доби награда од публиката на PriFest, додека „Антигона“ и „Сенките на месечината“ покажаа дека и кратката и студентската форма имаат меѓународен потенцијал.
2025 низ бројки: продукција и поддршка
Според податоците на Агенцијата за филм, во 2025 година македонска премиера имаа 19 филмови поддржани од државата, од кои:
- 4 долгометражни играни филмови со македонски мнозински удел
- 6 долгометражни играни филмови со македонски малцински удел
- 6 документарни и краткометражни остварувања
- 2 краткометражни анимирани филмови
Овие бројки укажуваат на значително зголемување на продукцискиот обем, но и на диверзификација на формите и копродукциските модели.
Во исто време, Агенцијата за филм реализираше рекордна исплата на доспеани обврски во износ од 3,16 милиони евра и ги намали вкупните обврски за 20% во однос на 2024 година – сигнал за финансиска консолидација по долг период на институционална нестабилност.
Што се снимаше во 2025 – филмовите што ќе ја одбележат 2026
Летото 2025 беше особено продуктивно, со снимање на четири нови долгометражни играни филмови што ќе ја дефинираат 2026 година.
„Човек против јато“ на Тамара Котевска, нејзин прв игран филм, ја истражува тензијата меѓу традицијата и модернизацијата во рурална Македонија, со силна меѓународна актерска екипа.
„Потстанар“ на Марко Ѓоковиќ носи психолошка драма инспирирана од современ европски театар, фокусирана на манипулацијата и интимните односи.
„Договор“ на Сенад Абдули е социјално ангажирана драма за достоинството и сиромаштијата.
„Збогум Копакабано“ на Милчо Манчевски, еден од најочекуваните филмови, ги обработува темите на менталното здравје, сестринството и социјалната неправда.
Овие проекти се поддржани со значајни средства и се реализираат како меѓународни копродукции, што ја зголемува нивната фестивалска и пазарна видливост.
Поглед кон 2026: од моментум кон континуитет
Со зголемениот буџет, најавените законски измени за стабилно финансирање и рекордната поддршка на нови проекти, 2026 година се наѕира како тест за одржливост. Прашањето повеќе не е дали македонскиот филм може да успее, туку дали овој успех ќе се претвори во континуирана културна политика.
2025 покажа дека македонската кинематографија има автори, приказни и публика. 2026 ќе покаже дали системот е доволно стабилен тие гласови да продолжат да се слушаат – не како исклучок, туку како правило.
Извор: trn.mk
