„Тој донесе длабоко разочарување“: Расположението во Русија се врти против Путин

Владимир Путин на почетокот на мај пристигна со руски теренец пред хотел во центарот на Москва, облечен неформално во фармерки и лесна јакна. Носејќи букет цвеќе, тој без брзање влезе во лобито и ја прегрна својата поранешна учителка Вера Гуревич, која го бакна по двата образи. Потоа ѝ помогна на Гуревич да влезе во неговиот автомобил и ја одвезе на вечера во Кремљ.

Ова се случи само еден ден откако неколку западни медиуми, повикувајќи се на извештај на европските разузнавачки служби, тврдеа дека Путин поминал неколку недели криејќи се во подземен бункер, обземен од страв од атентат или дури и од државен удар.

Телевизиската средба беше внимателно режирана за да го зајакне сосема поинаквиот имиџ на рускиот лидер – оној што тој го усовршуваше во текот на неговото 25-годишно владеење: лесно пристапен, самоуверен претседател, човек од народот кој неформално наминува кај својата стара учителка.

Но, иако стравовите од непосреден државен удар се преувеличени, нема сомнеж дека Путин влегува во најпредизвикувачкиот период од неговото долго владеење. Интервјуата со неколку лица од кругот на рускиот лидер, како и извори од рускиот бизнис-свет и западни разузнавачки претставници, цртаат слика на изолиран лидер опкружен со елита која брзо се разочарува – како од заплетканата војна во Украина, така и од економскиот пад дома.

– Дефинитивно има промена во расположението кај елитата оваа година… постои длабоко разочарување во Путин – изјави добро упатен бизнисмен, додавајќи дека сè повеќе се создава впечаток оти „се наѕира некаква катастрофа“.

– Никој не верува дека сè ќе се урне одеднаш утре – рече изворот. – Но, постои сè поголема свесност дека се носат сосема бесмислени, самоуништувачки одлуки. Луѓето кои некогаш го бранеа Путин, повеќе не го прават тоа. Исчезна секое чувство за иднина.

Рејтингот на одобрување на Путин паѓа, економијата е под сè поголем притисок, а дури и прокремљските блогери, кои ретко го критикуваа претседателот, почнуваат да зборуваат отворено.

И покрај пукнатините што се појавуваат дома, калкулацијата на Путин за војната во Украина не е променета и тој останува решен да продолжи, покажуваат интервјуата со повеќе лица запознаени со неговото размислување, како и со европски и украински разузнавачки претставници.

Путин јасно му ставил до знаење на својот најтесен круг дека верува оти Москва може да ја освои целата територија на Донбас до крајот на годината, велат два извора со пристап до претседателот.

– Путин е фиксиран на Донбас и нема да запре пред тоа – рече едниот од нив.

Говорејќи по парадата за Денот на победата на 9 мај – која беше со намален обем поради страв од украински напади со дронови – Путин изненади многумина со сугестијата дека војната „ќе заврши“. Оваа изјава се најде на насловните страници, но лицата запознаени со неговото размислување предупредуваат дека таа не треба да се толкува како знак дека тој е подготвен за компромис. Напротив, тоа сугерира дека Путин верува оти воениот пробив е неизбежен.

Еден украински разузнавачки претставник изјави дека руските генерали го убедиле рускиот лидер дека Донбас ќе биде заземен до крајот на годината.

– По командниот синџир се доставуваат фабрикувани извештаи со тврдења дека победата е неизбежна – рече овој официјален претставник.

Таквото храбро однесување моментално не се одразува на бојното поле. Воените аналитичари велат дека со сегашната брзина на напредување, на Русија може да ѝ требаат години за целосно да го освои Донбас.

Сè уште не е јасно до кој степен руските воени и безбедносни служби му презентираат на Путин преоптимистичка слика.

– Дури и ако многумина околу него ја разбираат реалноста на ситуацијата, сепак не знаеме што точно разбира самиот Путин. Тоа е најтешкиот дел – изјави висок европски разузнавачки претставник.

– Секако, функционерите и војската му претставуваат розова слика на претседателот – изјави лице запознаено со дискусиите во Кремљ. – Го лажат. Така функционира системот што го изгради самиот Путин.

Друг фактор во одлуката на Путин да продолжи со борбите е тоа што рускиот лидер ја изгубил довербата во способноста на Доналд Трамп да го притисне Киев да се откаже од свои територии како дел од каков било договор, тврдат извор близок до Путин и уште едно лице вклучено во неформалните преговори.

– Во Москва постоеше широко распространет оптимизам дека Трамп, по неговиот избор, ќе може да го предаде Донбас. Тој оптимизам во голема мера исчезна – рече еден од изворите кои се во контакт со Путин.

Иако Трамп во последните денови повторно тврдеше дека војната во Украина „ќе заврши“ – со помош на САД – руското раководство сè помалку гледа вредност во продолжувањето на преговорите со Вашингтон. Украина призна дека пратениците на Трамп, Џаред Кушнер и Стив Виткоф, во серија средби постојано ја притискале да ги повлече своите трупи од териториите што сè уште ги контролира. Но, Киев значително ја намали својата зависност од Вашингтон, истовремено зголемувајќи го сопственото воено производство. Одблокирањето на европскиот заем од 90 милијарди евра и продлабочената воена и разузнавачка соработка со европските сојузници дополнително го намалија американското влијание врз Украина, а Киев не е склон да прави отстапки за територии без цврсти американски безбедносни гаранции.

Засега, целта на Москва е освојување на Донбас, а руските преговарачи јасно ставиле до знаење дека Москва ќе биде подготвена да бара мир штом тоа ќе се случи. Сепак, лицата блиски до Путин велат дека неговите амбиции можат да пораснат доколку почувствува дека Украина почнува да се распаѓа. Во тој случај, според двајца соговорници запознаени со неговото размислување, тој би можел да напредува понатаму и да ја премине реката Днепар, во обид да ги освои сите четири украински региони што Русија ги прогласи за анектирани во 2022 година, а кои сè уште не ги контролира целосно.

– Тој не е долгорочен стратег. Апетитот му расте додека јаде – вели едниот од нив.

Незадоволство дома

Бранови на несогласување во општеството почнаа да се појавуваат на почетокот на 2026 година, кога Кремљ ги забрани или ги ограничи повеќето апликации за пораки, дозволувајќи пристап само до нивната државна алтернатива.

Мобилниот интернет во центарот на Москва, но и во другите региони, периодично бил прекинуван или целосно исклучуван, што ги принуди руските компании да се жалат на загуби од милијарди рубљи.

Исклучувањето на интернетот предизвика црн хумор меѓу елитата во Москва.

– На вечерите сите зборуваат за интернетот. Сега сме некаде поблиску до Северна Кореја – изјави еден инсајдер од Кремљ.

Кинеските контроли на интернетот, кои некогаш во Русија рутински се исмејуваа како симбол на цензура, сега се дискутираат со доза на завист.

Исклучувањата на интернетот ги надгледува моќната Втора служба на ФСБ (Федерална служба за безбедност) – одделение во рамките на безбедносните служби од кое многумина се плашат, а кое беше одговорно за труењето на покојниот опозициски лидер Алексеј Навални.

Во исто време, влијателни фигури од руската политичка елита – вклучувајќи ги портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, и првиот заменик-началник на претседателскиот кабинет, Сергеј Кириенко – приватно се обиделе да го одвратат Путин од некои од построгите ограничувања, но без успех, тврдат двајца запознаени со дискусиите.

– Сè додека војната продолжува, Путин ќе им дава предност на безбедносните служби – изјави друго лице блиско до Кремљ.

– Прашањето со интернетот е многу чувствително за руското општество и предизвика огромен бран негодување – изјави во телефонско интервју Ксенија Собчак, добро упатена руска новинарка и ќерка на поранешниот политички ментор на Путин.

Собчак рече дека е само прашање на време кога руските власти ќе одат уште подалеку и ќе ги блокираат сите западни социјални мрежи, принудувајќи ги луѓето да преминат на домашни алтернативи. Таа предвиде дека овој потег би можел да се случи уште следната година.

– Мислам дека за тоа дефинитивно е донесена одлука – изјави таа.

За многу Руси, годината донесе и повисоки даноци и растечка инфлација, при што закочената економија ги принуди компаниите да се затвораат, а цените на намирниците и сметките за домаќинствата драстично да пораснат.

Сето тоа заедно покажува дека Путин, изгледа, прекршил еден од непишаните општествени договори што го поддржуваа неговото владеење од почетокот на инвазијата: дека обичните Руси во голема мера можат да ја игнорираат војната, сè додека секојдневниот живот останува стабилен.

На руските социјални мрежи незадоволството од властите станува сè повидливо. Видеа во кои сопственици на мали бизниси се жалат на повисоките даноци, жители кои негодуваат поради зачестените исклучувања на интернетот, како и земјоделци од Сибир, кои се бесни поради масовното колење на добитокот наредено од властите – сето тоа стана вирално.

Индексот на општа среќа во Русија во април падна на најниско ниво во последните 15 години, објави државна агенција за испитување на јавното мислење, а неколку анкети покажуваат дека рејтингот на одобрување на Путин паднал на најниско ниво од почетокот на целосната руска инвазија врз Украина.

– Путин внимателно го следи својот рејтинг. Тој опсесивно ги следи анкетите уште од 1999 година – изјави Алексеј Венедиктов, поранешен уредник на радиостаницата „Ехото на Москва“, која беше принудена да се затвори по почетокот на војната.

Венедиктов се присети како Путин еднаш пред него мавтал со бројки од анкетите кои покажувале огромна јавна поддршка, веднаш по анексијата на Крим – потег што новинарот го осудуваше – велејќи му: „Ти не си со народот. Јас сум со народот“.

Државен удар?

Иако е јасно дека незадоволството расте и кај елитата и кај населението, повеќето аналитичари веруваат дека доколку се појави вистинска закана за режимот на Путин, таа ќе дојде од неговиот најтесен круг, а не од улицата.

Едно од поинтересните тврдења објавени минатиот месец, повикувајќи се на разузнавачки извештај од една анонимна европска земја, беше сугестијата дека поранешниот министер за одбрана, Сергеј Шојгу, би можел да се појави како закана за Путин. Сепак, непосреден кремљски преврат се смета за многу малку веројатен и од многу поддржувачи и од критичари.

Руските безбедносни служби, со одобрение на Путин, уапсија неколку најблиски соработници и пријатели на Шојгу, со што дополнително го изолираа некогаш моќниот поранешен министер, среде шпекулациите дека и самиот тој на крајот би можел да биде исчистен.

– Шојгу нема популарност во армијата, ниту пак поддршка – изјави поранешен висок функционер кој лично го познава. – Тој никогаш нема да се сврти против Путин.

Несогласување е малку веројатно и од страна на руските олигарси. Многумина приватно се ужаснати од војната, но молчат бидејќи се плашат да зборуваат отворено, изјави водечки руски бизнисмен. Последните месеци донесоа нови чистки и нов бран државни заплени насочени кон приватните компании, особено по апсењето на Вадим Мошкович, милијардер и основач на голема земјоделска фирма.

– Бизнис-елитата игра руски рулет. Се надеваат дека соседот ќе биде погоден, а тие ќе бидат поштедени – изјави Олег Тинков, еден од малкуте руски бизнис-лидери кои отворено се спротивставија на инвазијата и ја напуштија земјата.

– Кој ќе се сврти против него? Сите едноставно го чекаат неговиот крај – додаде Тинков.

Сепак, рускиот претседател во последните недели го зголеми својот распоред на патувања, во обид, како што се чини, да ги демантира наративите за загрозеност на неговата безбедност и наводната параноја.

– Путин секогаш бил опсесивен за својата безбедност, но погрешно е да се сугерира дека се крие – изјави лице блиско до Кремљ кое неодамна се сретнало со претседателот. – Да, постои нервоза кај елитата. Да, постои несигурност. Но, прерано е да се зборува за некаква егзистенцијална закана за владеењето на Путин. Тој сè уште е целосно на власт.

Висок европски разузнавачки претставник изјави дека многумина на врвот моментално се во „фаза на признавање“, односно ги прифаќаат растечките проблеми и на бојното поле и во економијата, но немаат планови како да се справат со нив.

– Тие сфаќаат дека трендот е во надолна линија. Но, сè уште немам чуено некој од нив да праша… „Е па тогаш, што да направиме во врска со тоа?“