Призма- Попетревски: По Рамковниот договор, не се фокусиравме на помирувањето
Денеска се навршуваат 25 години од потпишувањето на Охридскиот рамковен договор, кој стави крај на вооружениот конфликт во 2001 година. Го потпишаа претседателот Борис Трајковски и лидерите на четирите најголеми партии, со посредништво на ЕУ и САД по преговори, кои во последната фаза, од крајот на јули до август, се одвиваа во вилата „Билјана“ во Охрид.
Си подадоа рака за уставни, законски и, пред сè, општествени промени за унапредување на правата и политичка застапеност на етничките заедници, кои две и пол децении се имплементираа со различна динамика и неретко преку бурни политички процеси.
По повод годишнината, БИРН разговараше со искусниот новинар и уредник на ТВ-магазинот и порталот „360 Степени“, Васко Попетревски.
Како млад репортер, директно од Охрид ги следел преговорите, а подоцна низ кариерата преку колумните, препознатливите интервјуа и анализите на емисијата што ја води, ги покриваше и темите наметнати од имплементацијата на договорот.
БИРН: Како новинар, Вие бевте професионално активен за време на конфликтот во 2001 година. Што е она што јавноста тогаш не можеше целосно да го види или разбере за конфликтот, а денес, по 25 години, сметате дека можеме подобро да го разбереме?
Попетревски: Во 2001 година, со 25 години, бев млад репортер во една од националните телевизии. Една од најтешките работи беше, како во атмосфера на оружје, жртви, страв и националистички страсти, да се задржи професионална дистанца. Во еден текст пред пет години напишав дека во редакцијата во која работев, тие што успеваа да бидат прво новинари, а потоа Македонци и христијани, беа малцинство. Тоа не го кажав како критика за колегите, туку како слика на времето. Во конфликт, многу лесно се бришат нијансите – или си „наш“ или си „нивни.“
Денес, со дистанца од 25 години, мислам дека токму нијансите ги гледаме подобро. Постоеше реално незадоволство кај Албанците од нивната положба во државата. Да се признае тоа, не значи да се оправда земањето оружје. И обратно, да се осуди употребата на оружје, не значи да се тврди дека проблемите пред 2001 година биле измислени. Можеби најважното што денес го знаеме е дека воено решение не беше можно. Па, и поради ставот на САД и ЕУ дека границите не може да се прекројуваат, иако имаше и такви идеи.
Се сеќавам на „сухоите“ што летаа ниско над охридските плажи во летото 2001 година. Тие требаше да демонстрираат дека државата има контрола над целата територија. Како што напишав подоцна – можеби така беше од небо, но не и на земја. Истовремено, додека во Охрид се приближуваше политичкиот договор, на терен растеше нервозата и гинеа луѓе.
На 8 август се случи Карпалак, а истиот ден во Охрид беше парафиран Рамковниот договор. Јас требаше да јавам за историски политички договор, а, нормално, прва вест беа загинатите кај Карпалак. Тоа можеби најдобро ја опишува 2001 година и околностите во кои се стигна до Договорот.
Дваесет и пет години подоцна, мислам оти можеме да кажеме дека Рамковниот ја исполни својата прва и најважна задача – ги запре конфликтот и крвопролевањето и политичкиот процес го врати во институциите. Но, денес, критериумот мора да биде повисок од тоа дали повторно сме пукале едни на други. Според мене, успех ќе биде кога државата нема да ја доживуваме како нешто што Македонците и Албанците треба да го делат, туку како нешто што заеднички ни припаѓа на сите.
Целото интервју со Попетревски ТУКА
