Трет месец по ред САД се најголем светски извозник на нафта и деривати

Соединетите Американски Држави и во мај ја надминаа Саудиска Арабија во извозот на нафта и нафтени деривати и го потврдија првото место на светската ранг-листа трет месец по ред, покажуваат податоците објавени денеска од компанијата за собирање податоци за поморскиот сообраќај „Вортекса“.

Преземањето на титулата најголем извозник претставува пресврт за САД, кои со децении зависеа од блискоисточната нафта и на почетокот на 1970-тите претрпеа тежок удар кога поединечни членки на Организацијата на земјите извознички на нафта (ОПЕК) воведоа нафтено ембарго поради американската поддршка за Израел.

Американскиот извоз на нафта и горива во мај се зголемил на околу 10,5 милиони барели дневно, покажуваат податоците на „Вортекса“, со што САД трет месец по ред ја задржаа позицијата најголем светски извозник.

Рускиот извоз во мај достигнал седум милиони барели дневно. Извозот на Саудиска Арабија, според податоците на „Вортекса“, изнесувал 5,9 милиони барели дневно. Во текот на целата 2025 година Саудиска Арабија извезувала околу 8,1 милион барели дневно, додека САД извезувале 6,6 милиони барели дневно. Рускиот извоз во просек лани достигнал околу 5,8 милиони барели дневно.

Во услови на нарушувања во испораките на нафта и нафтени деривати преку Ормуската Теснина, голем број земји се свртеа кон американските снабдувачи. Така, од март наваму, според проценките на Американската управа за енергетика, нето-извозот на нафтени деривати од САД во просек изнесувал 6,2 милиони барели дневно.

Според прогнозите на американската агенција, нето-извозот на нафтени деривати во текот на целата година треба да достигне просек од 5,6 милиони барели дневно, што е за 600.000 барели повеќе отколку во 2025 година. Воедно, обемот на извозот би бил најголем откако се води евиденција.

Од почетокот на војната на Блискиот Исток е зголемена и побарувачката за американска сурова нафта, соопшти Американската управа за енергетика, наведувајќи дека американскиот извоз во април пораснал на 5,4 милиони барели дневно, додека увозот се намалил на 5,6 милиони барели дневно.

Оваа година нето-увозот на сурова нафта во САД треба да изнесува во просек 1,4 милиони барели дневно, што е за 800.000 барели помалку отколку лани, прогнозира Американската управа за енергетика.

Саудиска Арабија и Русија значително заостанувале зад американските компании во зголемувањето на производството уште долго пред почетокот на американско-иранската војна, забележува Ројтерс. Производството на нафта и нафтени деривати во САД од 2000 година речиси се утроило и достигнало околу 22 милиони барели дневно.

Во истиот период, производството во Саудиска Арабија главно се движело меѓу 10 и 12 милиони барели дневно, во зависност од квотите на ОПЕК.

Руското производство на нафта и деривати се зголемило од шест милиони барели дневно во 2000 година на 10 милиони во 2010 година, а потоа до 2020 година пораснало за уште два милиони барели дневно. Сепак, од 2020 година производството главно стагнира и потоа паднало под 10 милиони барели дневно.

Светската побарувачка за нафта минатата година достигнала 104 милиони барели дневно, во споредба со 87 милиони барели дневно во 2010 година. Тоа значи дека најголемиот дел од растот на глобалната побарувачка во последните 15 години бил покриен од американското производство по експанзијата на експлоатацијата на нафта од шкрилци.

Во 2015 година САД ја укинаа четиридецениската забрана за извоз, воведена за време на ембаргото на ОПЕК, а десет години подоцна станаа најголем светски извозник.

За разлика од Саудиска Арабија и Русија, каде државата целосно или делумно го диктира производството и извозот на нафта, американскиот нафтен бум се темели на одлуките на приватните компании, кои првенствено се раководат од профитот, наведува Ројтерс.

Кога цените на нафтата растат, американските компании одговараат со зголемување на производството, што повторно врши притисок врз цените. Кога цените се ниски, производството се намалува, а цените повторно растат, објаснува Кенет Медлок Трети, експерт за енергетска и ресурсна економија во Институтот за јавна политика „Бејкер“.

„Нивната улога во голема мера наликува на онаа на ОПЕК и Саудиска Арабија во управувањето со вишокот производствени капацитети, но станува збор повеќе за пазарен механизам отколку за стратешка алатка“, изјави експертот.

Од почетокот на војната во Украина во 2022 година европските земји сè повеќе се потпираат на американската нафта, а од почетокот на оваа година речиси половина од американските испораки биле насочени кон Стариот Континент. Во 2021 година уделот на Европа во американскиот извоз изнесувал 37 проценти.

Азиските земји, кои порано најголемиот дел од нафтата го набавуваа од Блискиот Исток, сега нарачуваат сè повеќе барели од американски снабдувачи. Во мај уделот на Азија во американскиот извоз на нафта достигнал околу 46 проценти, во споредба со околу 37 проценти во истиот месец минатата година.