Вакцинацијата во моментов е се освен солидарна и правична!
Науката која развива вакцини против вирусот САРС-КоВ-2 се движи со невидена брзина, но условите сепак ги диктираат големите фармацевтски компании. Владите остануваат во конкуренција едни со други, пред се затоа што вакцините се произведуваат во недоволни и лошо резервирани т.е распределени количини. Ова ќе има тешки последици за посиромашните земји, а во крајна линија и за целиот свет. Од морална и хуманитарна гледна точка, придобивките од правичниот пристап до вакцинациите се јасни, јасно е и од аспект на јавното здравство – онаму каде вакцините се малку, ќе има повеќе случаи на заразени и секој таков случај е нова можност за мутација на вирусот.
Тоа значи дека може да се појават нови видови кои се толку различни од оригиналниот вирус што постојните вакцини нема да штитат против новите. Ако овие видови се со широка трансмисија, вакцинираните луѓе повторно ќе бидат изложени на сериозни болести и смрт од Ковид-19.
Огромни јавни средства се слеаа во фармацевтски компании по појавата на Ковид-19, кои ја сменија ситуацијата и заедно со веќе одобрените вакцини, уште десетици се во фаза на развој и проценка на ефективноста, а многу од нив ја користат работата на универзитетите. Така, фармацевтските компании имаат корист од универзитетски истражувања финансирани од владата, владини субвенции и, се разбира, продажен профит – иако некои компании ветуваат дека ќе продаваат вакцини по единствена цена додека трае пандемијата. Сепак, ова е тешко да се измери бидејќи компаниите инсистираат на чување тајни на договорите со владите. Некои, како во случајот со Јужна Африка, плаќаат двојно поголема цена за вакцина од Европската унија, веројатно затоа што Јужна Африка не субвенционираше развој на вакцини. Другите, вклучително и компаниите што ја прават новата инокулација на mRNA, повторно ќе профитираат од продажбата.
Иницијативата COVAX постои за да се обезбеди правичен пристап до вакцините. Околу 190 земји плаќаат пари за да купат и рамноправно да дистрибуираат две милијарди дози вакцини преку COVAX до крајот на оваа година. Побогатите земји имаат право да добиваат дози преку COVAX, но многу од овие земји не бараат од нив бесплатно снабдување за посиромашните земји.
Канада предизвика негодување барајќи 1,9 милиони дози во првиот бран на пролиферација и сега има доволно вакцини за да го вакцинира своето население скоро десет пати.
Ова е случај и во многу други богати земји: бидејќи нарачките беа направени пред да знаеме кои вакцини ќе имаат ефект, неколку земји поставија преголема нарачка во случај да им функционира само една од вакцините. Но, многу вакцини се покажаа ефективни, така што сега имаат повеќе отколку што е потребно, па овие земји се очекува да ги предадат договорите за вишокот на земјите со недостиг на вакцини – откако ќе се вакцинираат нивните популации. Но, нејасно е дали ова значи вакцинирање на целото нивно население или само оние со најголем ризик за смрт. Ако ова е првата опција, тогаш богатите земји можат да вакцинираат лица со низок ризик, додека невакцинираните лица со висок ризик во сиромашните земји сепак ќе умираат од Ковид-19.
Покрај тоа, богатите земји може да се определат за дистрибуција преку COVAX затоа што купуваат вакцини и одделно од системот – многумина беа во можност да го надминат COVAX за да ги набават своите залихи прво од фармацевтски компании, па затоа ограничениот прв фонд на вакцини во светот се испраќаат пред се во побогатите земји. Освен ако производството не се забрза значително со доволно дози, луѓето во посиромашните земји може да не примаат вакцини до 2024 година.
Производството и дистрибуцијата на вакцини е комплексно, а значителни проблеми со синџирот на снабдување се јавуваат скоро во секој регион. Ова е надополнето со тајност на договорите, вклучително и во цените и во доцнењето во производството и дистрибуцијата. И можеби најголемата тајна од сите се самите рецепти за вакцините, кои ги чуваат фармацевтски компании со контрола преку интелектуалната сопственост. Целиот свет реагираше за задржување на кинеските информации во раните денови на вирусот и нивното првично одбивање да ја откријат генетската низа на вирусот, па дури и нивните изјави во текот на првите три критични недели дека вирусот не се шири од личност до личност. Работите можеа да бидат многу поразлични денес, ако кинескиот режим беше отворен кон светот од самиот почеток. Допрва треба да го видиме истото ниво на лутина насочена кон тајноста на големите фармацевтски компании. Ако компаниите немаат намера да имаат финансиска корист од пандемијата, зошто да не го откријат рецептот за да може да се ослободи производствениот капацитет, вклучително и во земјите во развој? Во земјите каде компаниите имаат корист од пандемијата преку зголемување на цените, владите треба да заземат цврст став со оглед на сите јавни средства што биле инвестирани досега во истражувањата кои доведоа до вакцини за Ковид-19.
Илчо Ефкоски
