Кон Сребреница
Пред две години, на 30 мај 2024 година, Генералното собрание на ООН ја усвои резолуцијата 78/282 со 84 гласа „за“, 19 „против“ и 68 „воздржани“ за одбележување на геноцидот во Сребреница во 1995 година. Резолуцијата, откако наведе дека геноцидот се случил во и околу Сребреница во првата половина на јули 1995 година, „го прогласува 11 јули за Меѓународен ден на размислување и одбележување на геноцидот во Сребреница, кој ќе се одбележува секоја година“.
Исто така, ги повикува земјите-членки – и сите други, меѓународните и регионалните организации, граѓанското општество – „да го одбележат геноцидот во Сребреница на соодветен начин, вклучително и со организирање посебни комеморации и активности за одбележување на денот“. Покрај тоа, „го осудува негирањето на геноцидот во Сребреница како историски докажан факт, а исто така го осудува и величењето на поединци осудени од меѓународни судови за воени злосторства, злосторства против човештвото и геноцид, вклучително и создавањето јавни простори, институции и споменици именувани по осудените“.
„Еден од војниците скокна од колоната лево и му се обрати на моето дете. Рече дека мора да одиме десно, а на син ми му рече, млад човеку, мора да одиш лево. Го зграпчив син ми за рака… И потоа почнав да се молам и да ги молам. Зошто го одведувате? Роден е во 1981 година. Но, војникот ја повтори наредбата. Му ја стиснав раката многу цврсто, но стражарот го повлече… Го повлече лево за раката. Синот ми се сврте и рече: ‘Мамо, можеш ли да ми ја дадеш таа торба?’ Тоа беше последниот пат кога го слушнав неговиот глас. (…) Често сонувам за него. Сонувам како доаѓа, носи цвеќе и вели: ‘Мамо, тука сум’. Го прегрнувам и му велам: ‘Каде беше, сине?’ А тој вели: ‘Цело време бев во Власеница’“. (Сведоштво на заштитениот сведок Д.Д. на судењето на генералот Радислав Крстиќ, 26 јули 2000 година. Крстиќ конечно беше откриен за соучесник во геноцид од Хашкиот трибунал и осуден на 46 години затвор.)
Пред триесет и една година, во период од само седум дена, од 11 до 18 јули 1995 година, се случи најлошото масовно убиство во европската историја по Втората светска војна. Во шумите околу малиот град Сребреница во источна Босна, џелатите Радован Караџиќ и Ратко Младиќ, со помош на Дринскиот корпус на Република Српска, погубија повеќе од 8.000 бошњачки момчиња и мажи. На масакрот му претходеше опсадата и последователната окупација на малиот град, кој беше прогласен за „безбедно засолниште“ од страна на ООН во 1993 година. Меѓународната заедница и светската организација демонстративно не направија ништо за да го спречат или запрат геноцидот во двете недели од 6 до 18 јули, по опсадата на градот. Резолуцијата 78/282 може да се смета за премолчена надокнада за овој виновник.
Масакрот во Сребреница беше прогласен за геноцид од страна на Меѓународниот кривичен суд за Југославија поддржан од ОН во Хаг во вкупно седум пресуди. Иако мнозинството демократски држави во светот не ги доведуваат во прашање наодите на Судот и ОН по ова прашање, негирањето на геноцидот во Република Српска и Србија денес е вистина гарантирана од државата, владина политика, еден вид јавна и културна норма, и се протега од официјално поддржаното и нарачано фалсификување на историјата, преку популарни поп песни и графити што ги величат воените злосторници и јавните институции именувани по воени злосторници, до репертоарот на белградските фудбалски ултраши. „Нож, жица, Сребреница!“ Нож, жица, Сребреница – во неколку документирани случаи оваа рима се слушаше во секторите на српските тимови заедно со величењето на Ратко Младиќ. Во многу случаи, не можеме да зборуваме за негирање на геноцидот во Сребреница или други воени злосторства и злосторства против човештвото извршени врз бошњачкото население во Босна и Херцеговина, туку за нивно величење. Иако имаше официјални обиди за некаков вид конфронтација во 2000-те, во изминатите една и пол до две децении, српската шовинистичка реинтерпретација на српската агресија, и масакрот во Сребреница во нејзиниот симболичен центар, стана дефинирачки столб на српската државна идеологија.
Приказните што се исткаени за српската невиност, па дури и жртва, им нудат и на Александар Вучиќ и на Милорад Додик политичка и културна референтна рамка која не само што ја оправдува нивната моќ и ја гарантира нивната поддршка, туку им овозможува и да прават компромиси и да ги заплашуваат своите подемократски ориентирани политички противници. Негирањето денес е клучот за моќта на Вучиќ и Додик. Вучиќ жестоко се бореше против усвојувањето на резолуцијата на ОН од 2024 година, и иако на крајот не успеа, се врати во Белград славејќи се – наведувајќи, меѓу другото, делумни успеси, меѓу кои релативно големиот број држави што се воздржаа или гласаа против резолуцијата одиграа истакната улога.
…
Колумната на
