БиХ вo недела избира нова власт, за гласачите најголем предизвик се новите технологии

Хина

Нешто повеќе од 3,4 милиони гласачи ќе одлучат на општите избори в недела кој во следните четири години ќе владее со Босна и Херцеговина, нејзините ентитети и кантони.

Најважната новост на претстојните избори е воведувањето нови технологии за проверка на идентитетот на гласачите врз основа на биометриски податоци, односно отисок од прст, како и машинско броење на гласачките ливчиња.

Новите машини ќе бидат поставени на сите 5.200 избирачки места, а обезбедени се и резервни во случај на дефект. Со тоа би требало да се избегнат измами како кражба на идентитет или повеќекратно гласање, а скенирањето со двоен систем на проверка ќе овозможи брза обработка на точните резултати од гласањето.

Граѓаните на БиХ на гласачките места ќе излезат во атмосфера оптоварена со засилени меѓунационални тензии и постојани политички судири кои уште од средината на 2024 година доведоа до целосна блокада на процесот на европски интеграции и губење на стотици милиони евра поддршка што Брисел ги намени за поддршка на спроведувањето на реформите.

И покрај ветувањата и најавите на партиите што ја формираа власта по изборите во 2022 година, изборната реформа и понатаму не е спроведена.

Затоа и оваа година за позициите на тројцата членови на Претседателството на БиХ кандидатите ќе се натпреваруваат според правила што ги дискриминираат припадниците на националните малцинства, но и на конститутивните народи доколку живеат во ентитет во кој се малцинство, а остана отворена и можноста побројните Бошњаци значително да влијаат врз изборот на членот на државниот врв од редот на Хрватите.

Што сè се избира?

Покрај членовите на Претседателството на БиХ на период од четири години, директно ќе се избираат 42 пратеници во Претставничкиот дом на парламентот на БиХ, 98 пратеници во Претставничкиот дом на парламентот на Федерацијата и 83 пратеници во Народното собрание на Република Српска.

Гласачите со живеалиште во тој ентитет директно ќе избираат претседател и двајца потпретседатели на РС, додека оние од Федерацијата ќе одлучуваат за новиот состав на собранијата на десетте кантони.

Дополнително, од составот на кантоналните собранија ќе се избираат пратеници во Домот на народите на парламентот на Федерацијата БиХ, додека од ентитетските парламенти ќе се делегираат 15 пратеници во Домот на народите на парламентот на БиХ. Индиректно, односно со гласање во парламентот на Федерацијата БиХ, ќе се избираат и претседателот и двајцата потпретседатели на Федерацијата.

За позиции во власта се натпреваруваат 76 политички партии и четири независни кандидати. Дури 16 партии имаат хрватски префикс во името или се натпреваруваат за наклонетоста на хрватското гласачко тело.

Трка за Претседателството

Дел од нив застана зад Даријана Филиповиќ, која како кандидатка за членка на Претседателството на БиХ од редот на Хрватите ја истакна ХДЗ БиХ, додека друг дел е зад Зденко Лучиќ, независен кандидат зад кого стои блокот собран околу ХДЗ 1990.

Противкандидат им е Славен Ковачевиќ од Демократската фронта (ДФ) на Жељко Комшиќ, кој на победа смета со поддршка од бошњачките гласачи.

Во трката за парламентите, ХДЗ БиХ сака да ја зачува досегашната позиција на најголема партија со хрватски предзнак, а опозицијата предводена од ХДЗ 1990 да стане релевантна алтернатива.

Предизборните анкети укажуваат дека Жељка Цвијановиќ, сегашната членка на Претседателството на БиХ од редовите на Србите, има убедлива предност во трката за уште еден мандат бидејќи опозицијата е разделена на двајца противкандидати.

Меѓу Бошњаците најголемата битка ќе се води меѓу сегашниот претседавач со државниот врв Денис Беќировиќ и лидерот на Партијата за демократска акција (СДА) Бакир Изетбеговиќ, при што анкетите му даваат значителна предност на Беќировиќ.

Парламенти

Во трката за парламентите ХДЗ БиХ сака да ја зачува досегашната позиција на најголема партија со хрватски предзнак, а опозицијата предводена од ХДЗ 1990 да стане релевантна алтернатива.

Милорад Додик, кој поради судска забрана нема право да се кандидира, во РС се обидува да ја зачува власта на својот Сојуз на независни социјалдемократи (СНСД), додека опозицијата верува дека нејзиниот кандидат Бранко Блануша може да ја преземе позицијата претседател на ентитетот.

Меѓу партиите што го собираат претежно бошњачкото гласачко тело, клучната битка се води меѓу СДА и СДП на БиХ, која беше стожер на „тројката“ — досегашната партиска коалиција која беше составен дел од извршната власт во државата и Федерацијата.

Рокови

Централната изборна комисија (ЦИК) во период од 30 дена би требало да ги потврди резултатите, по што почнуваат да течат роковите за воспоставување на власта.

Воспоставувањето на новото Претседателство на БиХ, во согласност со изборниот закон, би требало да уследи во рок од 15 дена, а тој рок е поставен и за конституирање на парламентот на РС, додека во случајот на Федерацијата БиХ рокот е 20 дена.

Претставничкиот и Домот на народите на парламентот на БиХ би требало да се конституираат еден месец од денот на потврдувањето на изборите, а по тоа почнува да тече петнаесетдневниот рок во кој Претседателството на БиХ треба да го именува претседавачот со Советот на министри, но тој никогаш досега не е испочитуван.

Кога Претставничкиот дом ќе го потврди именувањето на претседавачот со Советот на министри, настапува рок од 35 дена за именување на министрите.

Во најдобар случај, БиХ новата извршна власт така би можела да ја добие дури во средината на декември, но тоа ќе зависи од меѓупартиските преговори и коалициите кои ќе треба да се состават.

По изборите спроведени во 2010 година, на формирање на новиот Совет на министри се чекаше речиси една година и пол.

По овие избори проблем би можел да настане доколку во Претседателството на БиХ, спротивно на волјата на хрватските гласачи, биде избран Славен Ковачевиќ.

„Тоа би било застој во функционирањето на Босна и Херцеговина во секоја смисла на зборот. Се плашам дека владата никогаш не би се воспоставила“, предупреди лидерот на ХДЗ БиХ, Драган Човиќ.