Проф. д-р Панов: Со генетските анализи за канцер кај пациентите ќе се утврдуваат генските мутации за да се одреди вистинскиот лек

За секој онколошки пациент што ќе добие упат ќе се испитуваат генетските мутации и врз основа на тоа ќе може да се одредува целата терапија во лекувањето на канцерот кај тој пациент, односно ќе се одредува кој лек е најподобен, а кој би можел да даде повеќе несакани ефекти со помало позитивно дејство.

Ова е новина во лекувањето на болните од рак во нашата земја откога на 9 јануари ФЗО и ПМФ потпишаа договор за вршење на молекуларните испитувања. Во текот на втората половина од февруари, во зависност од текот на постапките за јавни набавки, се очекува да почнат да се прават најсовремените молекуларно-дијагностички процедури и генетските анализи за онколошките заболувања во лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при Природно-математичкиот факултет (ПМФ), вели проф. д-р Сашо Панов, раководител на лабораторијата, во интервју за МИА.

Тој посочува дека засега анализите ќе се вршат само на пациенти со малигни заболувања, а не превентивно. Пациентите за кои е проценето дека имаат индикација за вакви испитувања, појаснува проф. д-р Панов, ќе може да се упатат од страна на специјалистите онколози, пред сѐ од Клиниката за радиотерапија и онкологија, со специјалистички упат до лабораторијата.

– Лабораторијата за молекуларна биологија и геномика е целосно инфраструктурно обновена според најсовремените стандарди за медицински лаборатории. Молекуларните анализи во нашата лабораторија може да имаат клучна улога за утврдување на потенцијалните таргетирани лекови за конкретниот пациент со малигно заболување, но и за избегнување примена на лековите за кои генетските анализи укажуваат на зголемен ризик од несакани ефекти и нуспојави. Засега бројот на анализи што го покрива Фондот за здравствено осигурување е релативно мал (100-ина на годишно ниво), но се очекува планот да се ревидира и да се одобри поголем број испитувања на примероци – вели проф. д-р Панов.

Тој нагласува дека тие здравствени услуги ќе може да се закажуваат преку системот „Мој термин“.

– Пациентите со уредни упати нема да плаќаат за услугите со оглед на тоа дека се покриени од страна на Фондот, а партиципацијата не се наплаќа за оваа категорија заболувања – посочува проф. д-р Панов.

Во интервјуто за МИА тој најави дека планираат да воведат предимплантациска генетска дијагностика, која ќе се практикува при инвитро-оплодувањето со цел да се намали ризикот од појава на некои од почестите вродени заболувања и со тоа да се подобри успешноста на целата постапка на инвитро

Во лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при Природно-математичкиот факултет првпат досега ќе се вршат најсовремени здравствени молекуларно-дијагностички процедури и генетски анализи за онколошките заболувања. За какви анализи станува збор и што тие ќе опфатат? 

Во лабораторијата за молекуларна биологија и геномика ќе се спроведуваат напредни молекуларно-дијагностички анализи, главно со употреба на генски панели за таргетирано, масивно паралелно секвенционирање од новата генерација (скратено NGS) кај разни онколошки состојби. Се работи за едни од најсовремените и најсофистицирани генетски анализи со кои се утврдува присуството на разни генски мутации на туморската ДНК од ткивни примероци од тумори кај онколошките пациенти. Стручното интерпретирање на податоците за поединечните мутации и нивното комбинирано присуство во испитуваниот примерок може да му помогне на онкологот при најсоодветниот избор на целната (таргетирана) и друга онколошка терапија, следењето на текот на болеста и други важни клинички одлуки.

Според Вас, кога се очекува да завршат техничките подготовки и тендерските постапки за набавка на потребните реагенси и потрошен материјал и во лабораторијата да почнат да се прават најсовремените молекуларно-дијагностички процедури и генетските анализи за онколошките заболувања?

Во зависност од текот на постапките за јавни набавки, кои сме обврзани целосно да ги почитуваме, очекуваме да почнеме со анализите во текот на втората половина од февруари.

Која листа на услуги ќе ги добиваат граѓаните во вашата лабораторија и дали анализи ќе се вршат само за пациенти со канцер или се предвидени и превентивни анализи за канцерогени и други генетски заболувања? 

Изборот на услугите се базира на бројот и опсегот на испитувани гени за утврдување на присуството на мутации (на пример: до 5 гени или панел кој испитува повеќе од 50 гени) во примероци од тумори. Засега анализите ќе се вршат само на пациенти со малигни заболувања, а не превентивно.

Најавивте примена и на таргетирана терапија кај ракот, што поконкретно значи тоа за болните од канцер? 

Целната, односно таргетирана терапија, се користи во онкологијата во поново време, а некои од овие лекови се применуваат и во нашиот здравствен систем. Молекуларните анализи во нашата лабораторија може да имаат клучна улога за утврдување на потенцијалните таргетирани лекови за конкретниот пациент со малигно заболување, но и за избегнување примена на лековите за кои генетските анализи укажуваат на зголемен ризик од несакани ефекти и нуспојави. Во некои случаи примената на скапата биолошка целна терапија, без претходни детаљни генетски анализи, може да биде не само финансиски товар за здравствениот фонд туку и делумно или целосно неефикасна за заболувањето доколку туморските клетки не ја содржат соодветната мутација.

Колку анализи годишно ќе се вршат во лабораторијата?

Засега бројот на анализи што го покрива Фондот за здравствено осигурување е релативно мал (100-ина на годишно ниво), но се очекува планот да се ревидира и да се одобри поголем број испитувања на примероци.

Што треба да направи секој граѓанин кој ќе сака да му бидат направени такви анализи во лабораторијата?

Пациентите за кои е проценето дека имаат индикација за вакви испитувања ќе може да се упатат од страна на специјалистите онколози, пред сѐ од Клиниката за радиотерапија и онкологија, со специјалистички упат до лабораторијата.

Со каков вид опрема располага лабораторијата и дали имате доволно стручен кадар? 

Лабораторијата за молекуларна биологија и геномика при ПМФ е целосно инфраструктурно обновена според најсовремените стандарди за медицински лаборатории. Неодамна се набавени комплетно нова, модерна лабораториска опрема и инструменти со средства за финансирање од посебен јавен интерес (поддршка за развој на лабораториски ресурси) од Министерството за образование и наука на Република Северна Македонија. Во однос на кадарот, носители на дејноста се професори со докторски дисертации од областа на биомедицинска примена на молекуларната биологија и генетиката и со голем број објавени научни трудови и учества на конференции. Всушност, повеќето од вработените што се вклучени во извршувањето на слични молекуларно-дијагностички анализи во јавните и приватните здравствени установи се едуцирани на ПМФ, односно се наши поранешни студенти, а некои и магистранди и докторанди.

Најавивте и воведување предимплантациска генетска дијагностика, која ќе се практикува при биомедицинско потпомогнато ополодување (БПО) или инвитро. Што поконкретно значи ова и дали оваа метода е безбедна за ембрионот? 

Оваа генетска анализа се врши на само неколку клетки што ембриолозите може да ги издвојат од раниот ембрион во лабораториски услови при инвитро-оплодувањето. Со анализата на ДНК од неколку ембриони од иста пациентка може да се направат селектирани генетски анализи со кои може да се определи кои од ембрионите се најподобни за натамошно внесување во матката на пациентката. Методата се користи за да се намали ризикот од појава на некои од почестите вродени заболувања и со тоа да се подобри успешноста на целата постапка на биомедицинско потпомогнато, односно инвитро-ополодувањето. Во моментот оваа метода не се врши во нашата лабораторија, но во план е нејзино воведување.

Дали вашите услуги ќе се закажуваат преку „Мој термин“ и колку за тоа ќе плаќаат осигурениците?

Овие здравствени услуги ќе може да се закажуваат преку системот „Мој термин“. Пациентите со уредни упати нема да плаќаат за услугите со оглед на тоа дека се покриени од страна на Фондот, а партиципацијата не се наплаќа за оваа категорија заболувања.