Без срце и без мозок!
Чудно е како никогаш не престануваме да се гледаме себеси како тој чуден мачор по име Херкулес, кој, стоејќи пред илузорните огледала, мислеше дека е тигар! Тешко е да се разбере овде дека мудар водач е оној кој дава она што не може да го задржи, за да го задржи она што не смееме да го изгубиме!
Мерсел Биљали
Стотици илјади Португалци кои со години работеле во други европски земји се вратиле дома и продолжуваат да се враќаат. Португалија долго време има посебна програма наречена „Regressar“ (враќање), што е голем поттик за многу португалски емигранти да се вратат дома, особено за оние на возраст меѓу 25 и 44 години. Таквиот сон продолжува да се остварува за многу повратници со поддршка на бројни владини понуди. Државно земјиште се нуди за туристички и индустриски објекти. Секој повратник, откако ќе инвестира, е делумно ослободен од даноци (до 50%), па дури и добива надоместоци за трошоци за живот.
Во Португалија, бројот на повратници не е јасно нумериран и варира во зависност од времето и просторот. Благодарение на државната програма „Regressar“ (враќање), стотици илјади португалски емигранти се вратиле да инвестираат во својата татковина. Од започнувањето на програмата, имало просек од над 10.000 враќања годишно. Впрочем, Португалците веќе имаат таква традиција од процесот на деколонизација. „Реторнадос“ (повратници) во историски контекст е термин за над еден милион Португалци кои се вратиле до 1975 година, откако поранешните португалски африкански колонии (Ангола и Мозамбик) прогласиле независност.
Португалија, заедно со островите Мадеира и Азорските Острови, има површина од 92.226 км². До 1974 година, таа беше многу сиромашна земја, иако имаше солидни ресурси за развој. Сепак, ѝ недостасуваше државнички пристап и идеали. Сепак, со доаѓањето на реформистичката влада, таа почна да постигнува успех во индустриските сектори (петрохемија, енергетика, бродоградба итн.). Успешни и транспарентни приватизации беа спроведени со помош на банкарскиот сектор. Ова беше услов Португалија да се приклучи на тогашната Европска заедница во 1986 година. Така, во текот на следната деценија, вредноста на БДП значително се зголеми, од 38,7 милијарди долари во 1986 година на фантастични 122,6 милијарди долари во 1996 година. А во 2008 година достигна 262,3 милијарди долари. Стапката на БДП по глава на жител во 2019 година достигна огромни 23.300 долари. Португалија сега има БДП од над 35.400 долари и стапка на невработеност од само 1,8%.
Португалија, без островите, има околу 1.200 км крајбрежна линија. Земјата им нуди земјиште на своите граѓани во брза и лесна постапка за сите можни туристички објекти. Ова доведе до тоа уште повеќе повратници да се вратат и да инвестираат во својата земја. Покрај туристичките објекти, земјата нуди секакви поволни кредити за земјоделство, сточарство, живина, риболов, преработка итн. Уловот на риба во Португалија е околу 184.000 тони и сочинува 4,5% од вкупниот улов во Европската Унија. Со просечно годишно производство на вино од 6,3 милиони хектолитри, Португалија е на четвртото место во Европската Унија (зад Италија, Франција и Германија). Најдолгогодишниот премиер на Португалија беше социјалдемократот Анибал Кавако Силва (1985–1995), кој се смета за главен реформатор на португалското општество. Тој ја водеше Португалија до брз пристап кон тогашната Европска заедница. Земјата сега е високо рангирана во ЕУ во однос на динамиката на развој.
Рангирање според „The Economist“
Според „Економист“, во групата од 10 економски најуспешни земји во 2025 година се наоѓаат Португалија и една земја од поранешна Југославија – Словенија. Интересно е што според пет индикатори: инфлација, распространетост на инфлацијата, БДП, вработеност и движења на берзанските индекси, за група од 36 (повеќе или помалку богати земји), најуспешна земја во 2025 година е Португалија, втора е Ирска, трета е Израел, четврта е Колумбија и петта е Шпанија. А кај нас? Во нашата земја, она што властите со години го нарекуваат успех, граѓаните го сметаат за баксуз. Тука, кражбата на векот се случува секој месец! Па затоа, стравот од животот е поголем од стравот од смртта. Но, Бернард Шо бил во право, кога кажа дека демократијата е процес што гарантира дека нема да бидеме управувани подобро отколку што заслужуваме.
Македонија нема море, ама има повеќе од тоа!
Додека светот е на апарати за дишење во живот во однос на безбедноста и економијата, ние сè уште веруваме во лажни кули кои всушност не се ништо повеќе од „Ќеле кули“. Економскиот срцев удар врз нашата „трета економија“ е резултат на најмалку четири фактори – слаба енергија, висока инфлација, слаб раст, лоша организација. Глобалната економија сè уште е во рецесија, а конфликтот со Иран се покажа како удар од гром врз светската економија. Владата постојано импровизира и нуди само сув леб и игри во дисциплината национализам и примитивен патриотизам. Нуди развој, но без ЕУ, затоа што ги мрази ѕвездичките на ЕУ! Вели – „нека живеат мртвите, дури и ако умираат живите“. Ама големите „патриоти“ водат до големи порази. Таму кај што минатото е над сè, иднината е под сè. За жал, ние одново и одново докажуваме дека нема таква шанса да не знаеме да ја прокоцкаме. Оти функционираме со една скршена прва виолина и многубројни труби. А изборите ни се победа на илузијата над интелигенцијата.
Чудно е како никогаш не престануваме да се гледаме себеси како таа чуден мачор по име Херкулес, кој, стоејќи пред илузорни огледала, беше убеден дека е тигар! Она што не е разбрано овде е дека мудар водач е оној кој дава она што не може да го задржи, со цел да го задржи она што не смее да го изгуби! 35 години талкаме во пустината, не сакајќи да разбереме дека во геополитиката судбината ги меша картите, а ние мора да ги играме. Наместо тоа, овде глупоста брзо цвета, а мудроста лесно венее. А борбата за власт наликува на прекрасна колекција ножеви во грб!
Остануваме таму каде што бевме пред 35 години, но без половина од населението. Преполовени, затоа што работиме со полуразумни луѓе. Постојано сме или на раскрсница или на кружен тек. Во Европа, возовите „летаат“ со 350 км/ч, во Кина и Јапонија над 500 км/ч, а ние, заглавени на ‘рѓосани шини, плачеме за тажната судбина што самите си ја нанесовме. Триесет и пет години создадовме некомпетентна администрација, неписмено образование, болно здравство и овенато земјоделство. Глупости завиткани во екстаза. Холандија не е многу поголема од нас по територија, но издржува над 18 милиони жители со животен стандард пет пати повисок од нашиот. А ние маргиналците ги направивме господари на нивна среќа и наша несреќа. Новата нормалност се покажа како сосема ненормална. Залудно чекаме бел чад од Белата куќа. Таму каде што системот на заслуги не функционира, дури и Ајнштајн би останал хигиеничар.
