Канадски инвестиции во критични минерали напредуваат низ светот, „Иловица-Штука“ останува во неизвесност

Канадските компании се меѓу најактивните инвеститори во секторот на критични минерали, кој денес претставува еден од столбовите на глобалната индустриска трансформација. Во Македонија, сепак, проектот „Иловица-Штука“, во кој е вклучен канадски капитал, со години се соочува со одложувања и неизвесност.

Во време кога многу држави се натпреваруваат за нови извори на бакар, останува отворено прашањето дали Македонија ќе успее да го искористи својот руден потенцијал или ќе продолжи да ги одложува клучните инвестициски одлуки.

Иако светот ја зголемува побарувачката за бакар и други стратешки суровини, кај нас сè уште се води дебата дали воопшто треба да се дозволи развој на нови рударски капацитети.

Канадскиот премиер Марк Карни, при неодамнешната посета на САД, потенцира дека само во последната година се потпишани 56 нови договори за критични минерали со повеќе од десет земји. Договорите, како што тој додаде, се во вредност од 18 милијарди долари, а со тоа се намалува зависноста од трети страни во синџирот на снабдување.

„Во период на глобална енергетска криза, Канада ги обезбедува Соединетите Американски Држави со енергија, со критични минерали кои помагаат да се засили американскиот раст… Кај критичните минерали, со нашите капацитети на никел, бакар, ураниум, литиум, кобалт и други, Канада може да биде најсигурниот доставувач кој и е потребен на Америка за да стави храна на масата, да ја зајакне националната одбрана и да може да одговори на експлозивната побарувачка за одржување на вештачката интелигенција“, изјави Карни.

Според канадскиот премиер, критичните минерали се клучен елемент во постигнувањето на стратешката автономија на една држава.

„Една од нашите суштински цели за да ги потпишеме овие партнерства е за да имаме пристап до пазарите, но исто така е и поради зголемување на нашата стратешка автономија. Сите живееме во свет во кој интеграцијата се користи како оружје, тука мислам на критичните минерали. Земја којашто не може да се храни, снабдува со енергенси или брани самата себе, значи дека не е баш суверена. Стратешката автономија денес означува градења на партнерства, како и капацитети преку вештачката интелигенција, финансиските исплати, критичните минерали и чистата енергија“, додаде премиерот Карни.

Надеж дека Македонија ќе фати чекор во светската трка за критични минерали даваат најавените закони за рударство и геологија, кои ја препознаваат важноста на рударската индустрија во денешно време. Дополнително, најновата Фискална стратегија 2027-2031 година, предвидува зголемување на издадените концесии за геолошки истражувања и за експлоатација на суровини, ставајќи акцент на фактот дека рударството придонесува за економската стабилност на една држава. Инвеститорот во Иловица го најави рудникот како најголема странска гринфилд инвестиција во нашата држава и само во првите две години, односно првата фаза на изградба на рударскиот комплекс ќе се реализира почетна инвестиција од над 340 милиони евра, што значително ќе влијае и на растот на БДП. Властите изготвија и Акциски план за минерални суровини, во кој се препорачува Македонија да фати чекор со активностите во ЕУ, да го зајакне и европскиот пристап до метали и минерални суровини. Една од овие активности, како што се додава, е започнувањето на Европско иновативно партнерство за суровини, во кое Македонија треба активно да се вклучи.