Охрид СОС: Извештајот на ЕК ги потврдува институционалните потфрлања
Активистите на граѓанската иницијатива „Охрид СОС“ реагираат на најновиот извештај на Европската комисија за Македонија за 2026 година. Нивниот фокус е ставен на Поглавјето 26 за култура и Поглавјето 27 за животна средина, со посебен осврт на светското природно и културно наследство на Охридскиот Регион.
„Европската комисија вчера го објави најновиот извештај за Република Македонија, за 2026 година. Нашиот интерес најмногу се фокусира на Поглавјето 26 посветено на културата и Поглавјето 27, посветено на животната средина. Очекувано, би рекле, се повторуваат скоро истите заклучоци како и претходните години. Со тоа само се потврдуваат нашите реакции и ставови во однос на (не)функционирањето на институциите, од локално до централно ниво. Во продолжение би сакале да споделиме само дел од она што е објавено, а кое е поврзано со светското природно и културно наследство на Охридскиот Регион.“
https://www.apex-gaming.mk/
Во делот на културата од Поглавјето 26 се констатира дополнително одложување на измените на националното законодавство. Тоа ги опфаќа националните стратегии за развој на културата со придружниот акционен план, како и стратегиите за заштита и користење на културното наследство за периодот 2026-2030 година. Од ресорното министерство се бара јакнење на институционалниот капацитет и обезбедување доволно финансии за заштита на културните изрази согласно Конвенцијата на УНЕСКО од 2005 година. Потребна е поголема меѓуинституционална соработка за зачувување на културните вредности.
Во рамки на Поглавјето 27 се посочува дека сè уште не е донесен Законот за заштита на природата и нема напредок во создавањето специјализирана институција, што претставува цел од националната стратегија. Административните капацитети за планирање и следење на заштитата се недоволни на двете нивоа на власт. Процесите за прогласување на заштитените подрачја Охридско Езеро, Студенчишко Блато и Кањон Матка, како и повторното прогласување на Националниот парк Маврово, сè уште не се завршени, што создава простор за деградација на биодиверзитетот.
Државната поддршка за четирите национални паркови продолжи и во 2026 година, но средствата за природата се оценети како фрагментирани, недоволни и зависни од донации. Прекуграничната соработка за Охридското, Преспанското Езеро и Шар Планина е отежната од ограничени ресурси, заедничкото следење на податоци е во почетна фаза, а тешкотии се бележат и при реализацијата на препораките на УНЕСКО за Охрид.
Кај хоризонталното законодавство за животна средина не е забележан напредок, а во администрацијата недостига обучен кадар. Усогласувањето со правилата на Унијата за оцена на влијанието врз животната средина (EIA) и стратешката оцена (SEA) е слабо, без цврсто стратешко планирање за инфраструктурни проекти. Нема поместувања во усогласувањето со директивите за еколошка одговорност, еколошки криминал и просторни податоци, а мониторингот не ги исполнува европските стандарди. Обврските од Архуската конвенција не бележат напредок, Архускиот центар не е целосно функционален, а барањата на граѓанскиот сектор редовно се игнорираат или одбиваат.
Кај квалитетот на воздухот нема законски измени. Системот за управување има структурни слабости, недоволна покриеност на загадувачки материи, слаб мониторинг во позадина и слаба интеграција на податоците при просторното планирање. Потребно е подобрување на мониторингот и разграничување на зоните.
Во делот на отпадот, се бара затворање и санација на несоодветните депонии чии чести пожари се извор на загадување. Меѓуинституционалното дејствување е бавно, со што се одложуваат вложувањата во регионалните системи. Јавните комунални претпријатија имаат потреба од реформи поради оперативни слабости, а владините стратегии за управување со отпад и тиња сè уште чекаат на усвојување.
