Што се дата-центрите? Kако функционираат и која им е улогата

Без разлика дали на социјалните мрежи или во секојдневниот живот, можеби сте слушнале некого – можеби дури и политички кандидати во овој изборен циклус – како зборува за дата-центри. Некои ги поддржуваат, други се противат на нив.

Па, што всушност се овие објекти?

Дата-центрите овозможуваат функционирање на голем број секојдневни активности, како гледање содржини преку стриминг, користење Apple Pay, социјалните мрежи или поставување прашања до четбот. Сите овие активности се потпираат на компјутери и мрежи сместени во дата-центрите.

Иако дата-центрите не се нова појава, во последните неколку години низ САД се изградени сè поголем број вакви објекти. Тоа ги зголеми стравувањата кај локалното население дека тие би можеле да ги зголемат сметките за електрична енергија и да ги исцрпат водните ресурси.

Некои кандидати за јавни функции повикаа на воведување регулативи, додека други ги истакнаа потенцијалните економски придобивки што би можеле да ги донесат дата-центрите.

Претседателот Доналд Трамп изјави дека сака САД да имаат повеќе дата-центри, вклучително и преку издавање под закуп на земјиште во федерална сопственост. Неговата администрација ги ублажува федералните регулативи со цел да се забрзаат постапките за одобрување и изградбата на новата инфраструктура потребна за напојување на овие објекти.

Подолу ќе објасниме што се дата-центрите, како функционираат, каква е улогата на вештачката интелигенција и што би можело да значи за локалните заедници отворањето на дата-центар во нивна близина.

Дата-центри: Преглед

Терминот „дата-центар“ генерално се однесува на физички објект во кој се сместени моќни компјутери (обично илјадници), системи за складирање податоци и мрежна опрема. Овие објекти работат 24 часа дневно, седум дена во неделата, и ги складираат и управуваат со податоците поврзани со различни веб-апликации и услуги.

„Машините постојано се вклучени и постојано работат“, вели Димитриос Николопулос, професор по инженерство на „Virginia Tech“.

Просечниот дата-центар зафаќа околу 9.300 квадратни метри – што е приближно 1,3 фудбалски игралишта

Дата-центрите постојат со децении. Првиот бил изграден во 1945 година и во него бил сместен првиот програмабилен компјутер во светот, дизајниран за пресметување на артилерискиот оган на американската армија за време на Втората светска војна.

Раните дата-центри биле користени за бази на податоци, електронска пошта и веб-хостинг, при што трошеле релативно мала количина електрична енергија, која варирала во текот на денот, вели Николопулос.

Денешните дата-центри трошат значително повеќе електрична енергија поради многу поголемата количина информации што ја обработуваат, додава тој.

Што им е потребно на дата-центрите за да функционираат?

Во најосновна смисла, на компјутерите во овие центри им е потребна електрична енергија за да работат, како и системи за ладење кои користат вода за да спречат прегревање на опремата.

Според проценката на Меѓународната агенција за енергетика од 2025 година, еден типичен дата-центар за вештачка интелигенција може годишно да троши онолку електрична енергија колку што трошат 100.000 домаќинства. На најголемите дата-центри кои моментално се градат ќе им бидат потребни дури 20 пати повеќе електрична енергија.

Во 2024 година, дата-центрите ширум светот потрошиле околу 415 терават-часови електрична енергија, што претставува околу 1,5 отсто од вкупната светска потрошувачка на електрична енергија, според Меѓународната агенција за енергетика.

Лоренс Беркли Националната лабораторија, федерален истражувачки центар во САД, во извештај од јуни процени дека до 2030 година вкупната побарувачка на електрична енергија од дата-центрите ќе изнесува меѓу 9,5 и 15,3 отсто од вкупната потрошувачка на електрична енергија во САД во таа година.

Овие објекти користат свежа вода, најчесто од локалните системи за водоснабдување, за ладење на компјутерите. (Други видови вода, како солената вода, може да предизвикаат затнување и оштетување на опремата бидејќи водата испарува, а зад себе остава сол и други минерални наслаги.)

Дата-центрите имаат големи климатизациски единици, вентилатори и цевки со разладена вода кои ги ладат компјутерите. Тие генерираат голема количина топлина додека непрекинато работат.

Врската меѓу дата-центрите и сè поголемата употреба на вештачката интелигенција

Вештачката интелигенција им овозможува на компјутерите да извршуваат задачи слични на оние што ги извршуваат луѓето, вклучително и перцепција, расудување, учење и решавање проблеми. Системите за вештачка интелигенција се обучуваат со помош на огромни количества податоци.

„Секојдневните дигитални комуникации, како што се интернетот, банкарството, здравствените системи, клауд-компјутингот и гејмингот, како и веб-страниците, користат оддалечени сервери, а со тоа и дата-центри“, вели во е-порака Ке Ксу, професор на Рочестерскиот институт за технологија, кој развива енергетски ефикасен хардвер за вештачка интелигенција.

„Вештачката интелигенција го промени обемот и видот на компјутерските операции, како и интензитетот со кој обичните луѓе ги користат.“

Ксу објаснува дека една веб-страница за онлајн купување може да бара релативно мала компјутерска моќ за секое поединечно барање што го добива. Но, обучувањето на голем модел на вештачка интелигенција може да вклучува илјадници специјализирани процесори кои работат заедно во подолг временски период.

Тој додава дека и кога голем број луѓе испраќаат барања до систем за вештачка интелигенција и очекуваат веднаш да добијат одговор, потребна е значителна компјутерска моќ.

Како новиот дата-центар може да влијае врз една заедница?

Поддржувачите на дата-центрите велат дека овие објекти можат да создадат привремени работни места за градежни работници и електричари, како и постојани работни места за техничари, обезбедување и менаџери на објектите. Дата-центрите исто така носат приходи за локалните или државните власти преку даноци на имот, даноци на продажба и даноци на користење.

Националната анкета спроведена во јули, нарачана од „Americans for Responsible Innovation“, непрофитна организација која се залага за политики во областа на вештачката интелигенција што ги штитат потрошувачите, покажа дека регистрираните гласачи најмногу се загрижени поради потрошувачката на вода од страна на дата-центрите, потенцијалното нивно субвенционирање со пари од даночните обврзници и зголемувањето на сметките за електрична енергија.

Цените на електричната енергија за домаќинствата се зголемија во последните пет години, а побарувачката од дата-центрите е еден од главните фактори за тоа зголемување во одредени области.

Повеќе медиуми известуваа дека луѓето кои живеат во близина на дата-центри слушаат постојана бучава што доаѓа од објектите. Жителите во Вирџинија, Мичиген и Висконсин се жалеле на постојано зуење во нивните населби.

„Њујорк тајмс“ објави дека дел од звуците се звучни бранови со исклучително ниска фреквенција, кои не можат да ги слушнат луѓето, но чии вибрации сепак можат да се почувствуваат. Весникот наведува дека некои жители пријавиле хроничен недостиг на сон, несоница и други здравствени проблеми.

Каде во САД се наоѓаат дата-центрите и каде се отвораат нови?

Во САД моментално има повеќе од 3.000 дата-центри, од кои најголемиот број се наоѓаат во урбани средини, според истражувачкиот центар „Pew Research Center“. Повеќе од половина од планираните дата-центри, сепак, ќе бидат изградени во рурални подрачја, објави „Pew“ во април.

Се очекува од сега до 2034 година низ САД да бидат отворени повеќе од 1.900 нови дата-центри, од кои стотици во Вирџинија и Тексас.

Според „Cleanview“, компанија за пазарна анализа која го следи развојот на дата-центрите, до средината на август некои од најголемите дата-центри кои се во функција се наоѓале во Тексас, Аризона, Висконсин и Тенеси. Најголемите од нив зафаќаат повеќе од еден милион квадратни стапки, односно површина приближно колку 17 фудбалски игралишта.

„Amazon“, „Microsoft“, „Google“ и „Meta“ поседуваат дата-центри низ целата земја, а со дата-центри располагаат и компании за инвестирање во недвижности кои ги изнајмуваат овие простории на други организации.

Компаниите избираат држави како Вирџинија и Тексас, меѓу другото, затоа што тие држави нуделе различни стимулации за изградба на дата-центри или веќе имале инфраструктура која ја олеснувала или ја правела изградбата поатрактивна.

Николопулос вели дека Вирџинија била меѓу првите држави каде што физички се поврзал MAE-EAST, првата комерцијална точка за размена на интернет-сообраќај. Како резултат на тоа, Северна Вирџинија има воспоставена инфраструктура со поголем интернет-капацитет. Тоа значи дека секоја нова зграда што ќе се изгради таму може да добие евтина, кратка мрежна врска со стотици мрежи, објаснува тој.

„Тексас се натпреваруваше со поинаква понуда“, вели Николопулос. „Нудеше земјиште, даночни олеснувања, големи капацитети за производство на електрична енергија и побрзо поврзување со електричната мрежа.“

На 3 август, републиканскиот гувернер на Тексас, Грег Абот, објави привремено запирање на одобрувањето на дата-центрите, додека државните агенции не направат проценка колку електрична енергија и вода ќе трошат, дали добиваат даночни олеснувања и каков систем за ладење ќе користат.

Овој fact-check првично е објавен од „PolitiFact“, кој е дел од Институтот „Poynter“.