ЕК: Провокативните изјави од страна на високи политичари претставуваат недозволено влијание и заплашување, со што се поткопува независноста на судството
Извештајот на ЕК констатира дека правосудниот систем на Северна Македонија се наоѓа помеѓу одредено и умерено ниво на подготвеност и има постигнато одреден напредок. Земјата продолжи со спроведувањето на Стратегијата за реформа на правосудството (2024-2028).
“Беше усвоен нов Закон за Судскиот совет, со кој во голема мера се земени предвид препораките на Венецијанската комисија. Понатаму, беа усвоени нов Закон за Советот на јавни обвинители, Закон за платите на судиите, Закон за платите на јавните обвинители, како и нов Закон за парнична постапка. Севкупната независност и финансиската автономија на правосудството се нарушени поради постојаното мешање од страна на другите гранки на власта, како и поради драстичниот недостиг на финансиски и човечки ресурси. Судскиот совет и Советот на јавните обвинители мора да продолжат со напорите за обезбедување детални образложенија за своите одлуки, особено во однос на изборот, именувањето и унапредувањето на судиите и јавните обвинители” се вели во Извештајот на ЕК.
Независноста и непристрасноста на судството треба да се подобрат како во судовите од повисок степен, така и во судовите од прв степен. Извештајот констатира дека нивото на доверба во судството останува многу ниско. “Континуираното надворешно и политичко влијание претставува сериозна загриженост. Провокативните изјави од страна на високи политичари во врска со плановите за расчистување на состојбите во судството и обвинителството, вклучително и лични критики упатени кон судии и обвинители, претставуваат недозволено влијание и заплашување, со што се поткопува независноста на судството. Во ноември 2025 година, преку потег без преседан, Врховниот суд, Судскиот совет и Здружението на судии издадоа заедничка реакција на постојаните, неосновани јавни критики кои доаѓаа од највисоките нивоа на власта. Во својата декларација, тие потсетија дека ваквите изјави го поткопуваат демократскиот принцип на владеење на правото” се вели во Извештајот на ЕК.
Судскиот совет и Советот на јавни обвинители се вели дека мора да продолжат со напорите за обезбедување детални образложенија за своите одлуки, особено во однос на изборот, именувањето и унапредувањето на судиите и јавните обвинители. Недостигот на кадар во судството сè уште не е решен и продолжува значително да влијае врз квалитетот и ефикасноста.
ЕК изразува особена загриженост од недостигот на човечки ресурси, вклучително и стручни соработници, при што се пополнети само 38% од предвидените работни места во судовите. Според годишните извештаи за 2025 година на Судскиот совет и Советот на јавни обвинители, потребни се 221 нов судија и 67 јавни обвинители.
“Иако 35 судии и јавни обвинители одлучија да го продолжат својот работен век до 67-годишна возраст, со што делумно се ублажува недостигот, недоволниот број на вработени продолжува негативно да влијае врз ефикасноста и придонесува кон зголемување на бројот на нерешени предмети. Управниот одбор на Академијата за судии и јавни обвинители ја поништи најголемата досегашна постапка за прием (130 кандидати) поради недоволни средства во државниот буџет за 2026 година, што доведе до ситуација во која нема да има нови кандидати сè до 2028 година” се вели во Извештајот на ЕК.
Извештајот исто така забележува дека Кривичниот законик и понатаму не ги отстранил негативните последици од измените направени во 2023.
“Измените на Кривичниот законик од јануари 2026 година, кои се однесуваат на злоупотребата на службената положба, не ги отстрануваат негативните последици од измените направени во 2023 година. Повторно е воведена посебна одредба за злоупотреба на службената положба во јавните набавки, но со значително потесен опсег отколку во правната рамка што важеше пред 2023 година. Ова кривично дело опфаќа само два основи, што е премногу тесно за да се опфатат други сериозни процедурални манипулации за време на постапката за јавна набавка, поради што опсегот треба да се прошири. Исто така, измените не го решаваат соодветно влијанието на промените од 2023 година врз застарувањето на кривичното гонење” се вели во Извештајот на ЕК.
