Орбановиот пораз како опомена за Македонија

Поразот на Виктор Орбан е политичка порака што одекнува и надвор од Будимпешта, вклучително и кај нас. Падна еден модел на владеење што со години се претставуваше како алтернатива на Европската Унија(ЕУ), а всушност се темелеше врз постојан конфликт со институциите, врз стравот како политичка алатка, поделбите и постепеното слабеење на демократските стандарди и вредности. Но на крајот, унгарските граѓани кажаа дека им е доста од политика која додека зборува за нацијата, зад себе остава корупција, која додека говори суверенитет ја турка државата во изолација, политика која неуморно ветуваше стабилност, а произведуваше стагнација. Дојде денот кога граѓаните го вратија политичкиот часовник кон достоинството и европскиот вредносен хоризонт.

Орбан во шеснаесетгодишното владеење за Македонија не беше далечен европски лидер, тој беше политичка референца, симболички покровител и адреса кон која се гледаше со восхит. Тоа го видовме низ годините во политичката заштита што Будимпешта му ја даде на Никола Груевски, во медиумските и политичките врски со ВМРО-ДПМНЕ, а подоцна и во економското поврзување преку корозивни кредитни аранжмани и унгарско присуство во чувствителни сектори.

Не е доволно само да се каже дека Орбан загубил, треба да се каже и што точно е поразено со неговото заминување од власта, како политичка идеја што долго фрлаше сенка и врз македонската политичка сцена. Најнапред, се распадна илузијата дека Македонија може да оди напред така што ќе се држи ЕУ надвор од политичката агенда, а граѓаните ќе се тешат со суверенистички фрази и авторитарни пријателства. Падна и илузијата дека некој може да се претставува како демократ, а притоа да ја поткопува општествената кохезија, институционалната рамнотежа и вредносната насока на државата. Се покажа како погрешна и логиката дека политичката блискост со Орбан е некаква стратегиска предност за Македонија.

Јас не сум против добри односи со Унгарија. Напротив, Македонија треба да има добри односи со сите европски држави, вклучително и со Унгарија. Но едно е партнерство меѓу држави, а сосема друго е увоз на веќе поразен политички модел. Едно е билатерална соработка, а друго е идеолошка зависност. Македонија не смее да продолжи да ја мери својата иднина според орбановиот политички компас или да се води по неговите политички сугестии, туку според сопствениот демократски интерес.

Не верувам во Македонија што ќе бара утеха кај авторитарни политички модели. Верувам во достоинствена, европска Македонија. Во држава што ќе има силни институции, слободни медиуми, владеење на правото, транспарентни финансии и економија што не се храни од политички патронати.

Поразот на Орбан треба да е и опомена за Владата во Скопје. Кога граѓаните во една земја ќе го поразат моделот на страв, контрола и политичка самодоволност, тогаш никој веќе не може убедливо да тврди дека тоа е патот на иднината. Иднината не е во орбанизација на Македонија. Иднината е во европеизација на Македонија – праведна држава, слободно општество и чесна власт.

Фатмир Битиќи

——

Humbja e Orbanit si paralajmërim për Maqedoninë

Humbja e Viktor Orbanit është një mesazh politik që jehon edhe jashtë Budapestit, përfshirë edhe te ne. Ra një model qeverisjeje që me vite paraqitej si alternativë ndaj Bashkimit Evropian (BE), por në thelb mbështetej mbi konflikt të vazhdueshëm me institucionet, mbi frikën si mjet politik, mbi ndarjet dhe mbi dobësimin gradual të standardeve dhe vlerave demokratike. Por në fund, qytetarët hungarezë thanë se u mjafton një politikë që, ndërsa flet për kombin, lë pas vetes korrupsion; që, ndërsa flet për sovranitetin, e shtyn shtetin drejt izolimit; një politikë që premtonte pareshtur stabilitet, por prodhonte stagnim. Erdhi dita kur qytetarët e kthyen orën politike drejt dinjitetit dhe horizontit evropian të vlerave.

Gjatë sundimit të tij gjashtëmbëdhjetëvjeçar, Orbani për Maqedoninë nuk ishte një lider i largët evropian; ai ishte një referencë politike, një mbrojtës simbolik dhe një adresë nga e cila shihej me admirim. Këtë e pamë ndër vite në mbrojtjen politike që Budapestës ia dha Nikolla Gruevskit, në lidhjet mediatike dhe politike me VMRO-DPMNE-në, e më pas edhe në lidhjen ekonomike përmes aranzhimeve korrozive të kredive dhe pranisë hungareze në sektorë të ndjeshëm.

Nuk mjafton vetëm të thuhet se Orbani humbi; duhet të thuhet edhe se çfarë saktësisht u mund me largimin e tij nga pushteti, si ide politike që për një kohë të gjatë hidhte hije edhe mbi skenën politike maqedonase. Së pari, u shpërbë iluzioni se Maqedonia mund të ecë përpara duke e mbajtur BE-në jashtë agjendës politike, ndërsa qytetarët të ngushëllohen me fraza sovraniste dhe miqësi autoritare. Ra edhe iluzioni se dikush mund të paraqitet si demokrat, ndërkohë që minon kohezionin shoqëror, ekuilibrin institucional dhe drejtimin vleror të shtetit. U dëshmua si e gabuar edhe logjika se afërsia politike me Orbanin është njëfarë përparësie strategjike për Maqedoninë.

Unë nuk jam kundër marrëdhënieve të mira me Hungarinë. Përkundrazi, Maqedonia duhet të ketë marrëdhënie të mira me të gjitha shtetet evropiane, përfshirë edhe Hungarinë. Por një gjë është partneriteti ndërmjet shteteve, e krejt tjetër është importimi i një modeli politik tashmë të mundur. Një gjë është bashkëpunimi bilateral, e tjetër është varësia ideologjike. Maqedonia nuk guxon të vazhdojë ta masë të ardhmen e saj sipas busullës politike të Orbanit apo të udhëhiqet nga sugjerimet e tij politike, por sipas interesit të vet demokratik.

Nuk besoj në një Maqedoni që do të kërkojë ngushëllim te modelet politike autoritare. Besoj në një Maqedoni dinjitoze, evropiane. Në një shtet që do të ketë institucione të forta, media të lira, sundim të ligjit, financa transparente dhe një ekonomi që nuk ushqehet nga patronazhi politik.

Humbja e Orbanit duhet të jetë edhe një paralajmërim për Qeverinë në Shkup. Kur qytetarët në një vend e mposhtin modelin e frikës, kontrollit dhe vetëkënaqësisë politike, atëherë askush më nuk mund të pretendojë bindshëm se ai është rruga e së ardhmes. E ardhmja nuk është te orbanizimi i Maqedonisë. E ardhmja është te evropianizimi i Maqedonisë – shtet i drejtë, shoqëri e lirë dhe pushtet i ndershëm.